Postać Marka Zuckerberga na stałe wpisała się w historię rozwoju mediów cyfrowych oraz przemian społecznych wywołanych przez internet. Jako twórca i wieloletni lider Facebooka stał się jednym z najbardziej wpływowych przedsiębiorców przełomu XX i XXI wieku. Jego biografia to opowieść o błyskawicznej karierze, innowacjach technologicznych, ale również o kontrowersjach dotyczących prywatności, wpływu na demokrację i konsekwencji globalnej ekspansji platform społecznościowych. Aby zrozumieć, jak doszło do powstania jednego z najpotężniejszych ekosystemów cyfrowych na świecie, warto przyjrzeć się dzieciństwu Zuckerberga, jego edukacji, pierwszym projektom programistycznym oraz kolejnym etapom budowy imperium znanego dziś jako Meta.
Wczesne życie, rodzina i edukacja Marka Zuckerberga
Mark Elliot Zuckerberg urodził się 14 maja 1984 roku w White Plains, w stanie Nowy Jork, w USA. Dorastał w miasteczku Dobbs Ferry w zamożnej, dobrze wykształconej rodzinie o żydowskich korzeniach. Jego ojciec, Edward Zuckerberg, był dentystą prowadzącym prywatną praktykę, a matka, Karen, pracowała jako lekarka przed poświęceniem się wychowaniu dzieci. Mark ma trzy siostry: Randę, Donnę oraz Arielle. Atmosfera domu rodzinnego sprzyjała rozwijaniu zainteresowań naukowych, w tym zamiłowania do matematyki, informatyki i nauk ścisłych.
Już we wczesnym dzieciństwie Mark wykazywał duże zdolności intelektualne. Interesował się nie tylko komputerami, ale również literaturą klasyczną i filozofią. Rodzice, dostrzegając jego talent, inwestowali w dodatkowe zajęcia i korepetycje. W czasach szkolnych uczęszczał do Ardsley High School, a następnie do prestiżowej Phillips Exeter Academy w stanie New Hampshire. To właśnie tam, w liceum, zaczął rozwijać swoje pierwsze większe projekty programistyczne, łącząc pasję do kodowania z chęcią rozwiązywania praktycznych problemów.
W domu rodzinnym szybko stało się jasne, że komputer nie jest dla niego wyłącznie źródłem rozrywki. Ojciec zachęcał Marka do tworzenia własnych programów. Jednym z pierwszych projektów był system komunikacji między gabinetem dentystycznym a częścią mieszkalną domu. Oprogramowanie to, nazwane „ZuckNet”, pozwalało asystentkom w gabinecie informować lekarza o przybyciu nowych pacjentów za pomocą komunikatorów zainstalowanych na komputerach. W prosty sposób wyprzedzało ono funkcjonalnie późniejsze, szeroko rozpowszechnione komunikatory internetowe.
Oprócz zainteresowania technologią Mark rozwijał się również na polu humanistycznym. Studiował łacinę, czytał dzieła filozoficzne i klasyczną literaturę, co w przyszłości miało wpływ na sposób, w jaki opowiadał o misji społecznej swoich przedsięwzięć. W młodości brał także udział w zawodach szachowych, co wzmacniało jego umiejętność logicznego myślenia i planowania strategicznego. Ta mieszanka zainteresowań – informatyki, filozofii i logiki – miała duże znaczenie dla jego późniejszego podejścia do tworzenia produktów cyfrowych, które miały zmieniać sposób komunikacji między ludźmi.
Po ukończeniu Phillips Exeter Academy Zuckerberg trafił na Uniwersytet Harvarda, jedną z najbardziej prestiżowych uczelni świata. Rozpoczął studia informatyczne i psychologiczne, co samo w sobie jest znamienne – połączenie tych dziedzin idealnie wpisuje się w tworzenie serwisów społecznościowych. Na Harvardzie szybko zyskał reputację utalentowanego programisty. W środowisku studenckim słynął z tego, że tworzył nowe aplikacje w krótkim czasie, zwykle odpowiadające na realne potrzeby swoich kolegów i koleżanek z kampusu.
Jednym z bardziej znanych projektów sprzed powstania Facebooka była aplikacja FaceMash. Stworzył ją w 2003 roku, wykorzystując zdjęcia studentów z wewnętrznych baz danych uniwersytetu. Program losowo zestawiał fotografie dwóch osób i pozwalał użytkownikom głosować, kto jest „atrakcyjniejszy”. Skrypt łączył techniczną błyskotliwość z kontrowersyjnym wykorzystaniem danych. Serwis błyskawicznie zyskał popularność, przeciążając serwery Harvardu, ale również sprowokował oburzenie z powodu naruszenia prywatności i seksistowskiej konwencji. Władze uczelni nakazały zamknięcie projektu, a Zuckerberg musiał zmierzyć się z konsekwencjami dyscyplinarnymi. To doświadczenie pokazało, jak cienka bywa granica między innowacją a nadużyciem w świecie cyfrowym – wątek, który powróci później wielokrotnie w jego karierze.
Powstanie Facebooka i budowa cyfrowego imperium
Idea stworzenia platformy społecznościowej dla studentów Harvardu dojrzewała w głowie Zuckerberga już wcześniej. Uniwersytet nie posiadał jednolitej, wygodnej bazy profili osób studiujących. Istniały drukowane „księgi twarzy” – roczniki ze zdjęciami – ale brakowało ich cyfrowego odpowiednika. W styczniu 2004 roku Zuckerberg, wraz z grupą kolegów z akademika – m.in. Dustinem Moskovitzem, Chrisem Hughesem i Andrew McCollumem – uruchomił serwis TheFacebook. Pozwalał on studentom tworzyć profile z danymi osobowymi, listą zainteresowań i zdjęciem, a także dodawać znajomych i oglądać informacje o innych osobach w sieci uniwersyteckiej.
Początkowo TheFacebook był ograniczony wyłącznie do studentów Harvardu, ale jego popularność wybuchła niemal natychmiast. W ciągu kilku tygodni znacząca część społeczności akademickiej założyła konta. Użytkowników przyciągał prosty interfejs, poczucie elitarności oraz to, że serwis odzwierciedlał realną strukturę życia studenckiego – sieć znajomych, kół naukowych, wydarzeń i relacji towarzyskich. To doświadczenie stało się fundamentem dla całej późniejszej ekspansji projektu: dopasowanie do istniejących więzi społecznych i wykorzystanie ich w przestrzeni cyfrowej.
W krótkim czasie Zuckerberg i jego współpracownicy rozszerzyli dostęp z Harvardu na inne uczelnie należące do Ivy League, a następnie na kolejne kampusy w Stanach Zjednoczonych. Model przyrostu użytkowników był ściśle kontrolowany: żeby się zarejestrować, potrzebny był adres e-mail danej uczelni. Takie ograniczenie pozwalało utrzymać wrażenie ekskluzywności, budując jednocześnie duże napięcie i ciekawość wśród osób, które jeszcze nie miały dostępu. To klasyczny przykład zastosowania strategii rozwoju opartej na sieciowym efekcie skali – im więcej osób z danego środowiska dołączało do serwisu, tym bardziej stawał się on dla pozostałych niezbędny.
W 2004 roku Mark Zuckerberg zdecydował się przerwać studia na Harvardzie i przenieść się do Kalifornii, by w pełni poświęcić się rozwijaniu TheFacebook. Zamieszkał wraz z zespołem w Palo Alto, w sercu Doliny Krzemowej. To tam rozpoczęła się transformacja z projektu studenckiego w prężnie rozwijającą się firmę technologiczną. Serwis wkrótce skrócił nazwę do Facebook, a do grona pierwszych inwestorów dołączył m.in. współzałożyciel PayPala, Peter Thiel, który zainwestował pół miliona dolarów. Inwestycja ta umożliwiła szybkie zwiększenie zatrudnienia, skalowanie infrastruktury i przygotowanie serwisu do globalnej ekspansji.
W tym samym okresie wokół Zuckerberga narodziły się pierwsze poważne kontrowersje prawne. Bracia Cameron i Tyler Winklevoss oraz Divya Narendra twierdzili, że Zuckerberg ukradł im pomysł na portal społecznościowy, nad którym razem pracowali – HarvardConnection (późniejsze ConnectU). Spór zakończył się ugodą, a Zuckerberg i Facebook wypłacili im odszkodowanie w gotówce i akcjach. Jednak sam konflikt na długo utrwalił wizerunek Zuckerberga jako programisty, który w pogoni za szybkim sukcesem przekracza nie tylko granice techniczne, ale i etyczne.
Facebook stopniowo otwierał się na coraz szerszą publiczność. Najpierw dopuszczono uczniów szkół średnich, następnie pracowników wybranych firm, aż w końcu – w 2006 roku – serwis udostępniono każdemu, kto miał adres e-mail. Równolegle rozwijano funkcje, które dziś uznaje się za klasyczne elementy serwisów społecznościowych: tablicę z aktualnościami, możliwość komentowania, oznaczania znajomych na zdjęciach, tworzenie grup tematycznych czy stron dla marek. Wraz z rosnącą liczbą użytkowników rosła także wartość biznesowa platformy.
W 2007 roku Facebook uruchomił Facebook Platform – zestaw narzędzi, które pozwoliły zewnętrznym programistom tworzyć aplikacje działające wewnątrz serwisu. To posunięcie przekształciło Facebooka z pojedynczego produktu w całą platformę ekosystemową. Dzięki temu powstały gry społecznościowe, quizy, aplikacje użytkowe i rozrywkowe, które napędzały zaangażowanie i tworzyły nowe źródła przychodów. Model biznesowy opierał się przede wszystkim na reklamie precyzyjnie targetowanej na podstawie danych o użytkownikach – ich zainteresowaniach, znajomych, lokalizacji i aktywności.
W kolejnych latach nastąpiły kluczowe przejęcia, które ugruntowały pozycję Facebooka jako dominującego gracza w obszarze mediów społecznościowych i komunikacji mobilnej. W 2012 roku firma Zuckerberga kupiła aplikację Instagram, specjalizującą się w udostępnianiu zdjęć i krótkich filmów, z rosnącą społecznością młodych użytkowników. W 2014 roku przejęto WhatsApp, jeden z najpopularniejszych komunikatorów na świecie, oraz firmę Oculus VR, rozwijającą technologię wirtualnej rzeczywistości. Te transakcje miały strategiczne znaczenie: pozwoliły Facebookowi kontrolować kluczowe kanały komunikacji mobilnej i stopniowo budować fundamenty pod wejście w nowe obszary, takie jak metawersum.
W 2012 roku Facebook wszedł na giełdę NASDAQ, a jego oferta publiczna była jedną z największych w historii branży technologicznej. W ciągu kilku lat kapitalizacja rynkowa firmy sięgnęła dziesiątek, a później setek miliardów dolarów, czyniąc Zuckerberga jednym z najmłodszych miliarderów w historii. Jako dyrektor generalny i największy udziałowiec, zachował znaczącą kontrolę nad firmą dzięki specjalnej strukturze akcji uprzywilejowanych. To rozwiązanie, krytykowane przez część inwestorów i ekspertów od ładu korporacyjnego, pozwoliło mu podejmować długofalowe decyzje strategiczne bez obawy o utratę wpływu wskutek krótkoterminowych nacisków rynku.
Równolegle z sukcesem finansowym rosła skala społecznego oddziaływania Facebooka. Platforma stała się miejscem organizowania wydarzeń, mobilizowania ruchów politycznych, dzielenia się informacjami w czasie rzeczywistym, a także narzędziem, z którego korzystały instytucje, media, organizacje pozarządowe i przedsiębiorstwa na całym świecie. Mark Zuckerberg coraz częściej przedstawiał misję firmy jako dążenie do „łączenia ludzi” i budowania „globalnej społeczności”. W jego narracji Facebook miał pełnić rolę infrastruktury społecznej XXI wieku – cyfrowego odpowiednika dróg, poczty i systemów komunikacji poprzednich epok.
Kontrowersje, krytyka i wpływ na społeczeństwo
Wraz z rosnącą skalą działalności Facebook coraz częściej stawał się przedmiotem krytycznej analizy. Mark Zuckerberg, jako jednoznacznie kojarzony z firmą lider, znalazł się w centrum debat na temat prywatności, wpływu na demokrację, roli w rozprzestrzenianiu dezinformacji i mowy nienawiści. Historia jego kariery to już nie tylko opowieść o innowacji technologicznej, ale również o odpowiedzialności za narzędzia, które sięgają miliardów użytkowników.
Jednym z najbardziej znanych punktów zwrotnych była afera Cambridge Analytica, ujawniona w 2018 roku. Okazało się, że firma analityczna pozyskała dane dziesiątek milionów użytkowników Facebooka za pośrednictwem pozornie niewinnej aplikacji testowej, a następnie wykorzystała je do celów politycznych, w tym w kampanii prezydenckiej w USA. Sprawa ta obnażyła słabości systemu ochrony danych oraz sposób, w jaki model biznesowy oparty na reklamie i profilowaniu sprzyja nadmiernemu gromadzeniu i wykorzystywaniu informacji osobistych. Zuckerberg musiał tłumaczyć się przed amerykańskim Kongresem i Parlamentem Europejskim, deklarując wprowadzenie nowych zabezpieczeń i większej przejrzystości.
Krytyka dotyczyła nie tylko ochrony danych, ale także roli Facebooka w szerzeniu dezinformacji i skrajnych treści. Algorytmy rekomendacyjne, projektowane w celu maksymalizacji zaangażowania użytkowników, często promowały treści emocjonalne, kontrowersyjne lub polaryzujące. Badacze i dziennikarze podnosili, że jest to sprzyjające środowisko dla teorii spiskowych, propagandy politycznej i kampanii manipulacyjnych prowadzonych przez różne podmioty, w tym zagraniczne. Wybory prezydenckie w USA w 2016 roku pokazały, jak łatwo platforma może zostać wykorzystana do mikrotargetowania przekazów politycznych i wpływania na opinię publiczną.
Mark Zuckerberg długo bronił się przed przyjęciem roli arbitra prawdy w internecie. Podkreślał wagę wolności słowa i niechęć do cenzury politycznej, argumentując, że prywatna firma nie powinna decydować o tym, które treści są dopuszczalne w debacie publicznej. Jednocześnie Facebook stopniowo wprowadzał mechanizmy moderowania treści – od usuwania jawnie nielegalnych materiałów, przez oznaczanie fałszywych informacji we współpracy z niezależnymi fact-checkerami, po ograniczanie zasięgów kont łamiących zasady społeczności.
Tension między wolnością słowa a odpowiedzialnością za szkody społeczne stała się jednym z kluczowych tematów w ocenie działalności Zuckerberga. W wielu krajach toczyły się dyskusje nad tym, czy platformy takie jak Facebook powinny być traktowane jak tradycyjne media, ponoszące odpowiedzialność za publikowane treści, czy raczej jak neutralni pośrednicy technologiczni. Przyjęte przez rządy regulacje dotyczące ochrony danych (np. RODO w Unii Europejskiej), walki z mową nienawiści czy dezinformacją, coraz mocniej wpływały na sposób funkcjonowania serwisu i praktyki biznesowe firmy.
Równie istotnym obszarem krytyki stał się wpływ Facebooka na zdrowie psychiczne i relacje społeczne. Psychologowie i socjologowie zwracali uwagę, że nieustanne porównywanie się z innymi, presja na budowanie atrakcyjnego wizerunku, uzależnienie od „polubień” oraz przeciążenie informacjami mogą prowadzić do obniżenia samooceny, lęku, depresji, zwłaszcza wśród młodzieży. Badania nad tzw. „ekonomią uwagi” pokazywały, że projektowanie platform, które mają przyciągać i zatrzymywać użytkowników jak najdłużej, w naturalny sposób skłania do wykorzystywania mechanizmów nagrody i uzależnienia znanych z psychologii behawioralnej.
Mark Zuckerberg, reagując na narastającą falę krytyki, publicznie przyznawał, że firma nie zawsze przewidywała konsekwencje swoich rozwiązań. Jednocześnie podkreślał działania naprawcze: zwiększanie zespołów odpowiedzialnych za moderację treści, inwestycje w sztuczną inteligencję wykrywającą nadużycia, współpracę z organizacjami społecznymi oraz zmiany w algorytmach, które miały promować „wartościowe interakcje” między użytkownikami, a nie tylko treści wirusowe. Krytycy twierdzili jednak, że działania te są spóźnione i niewystarczające w stosunku do skali problemów.
Nie można też pominąć ekonomicznego i kulturowego wpływu Facebooka na branżę medialną. Serwis Zuckerberga stał się jednym z głównych kanałów dystrybucji informacji, co zmusiło tradycyjne media do dostosowania się do logiki algorytmów. Zmienił się model monetyzacji treści – reklamodawcy przenieśli znaczną część budżetów do platform cyfrowych oferujących precyzyjne targetowanie, co osłabiło przychody wielu redakcji prasowych i telewizyjnych. Jednocześnie sieci społecznościowe umożliwiły powstanie nowych form dziennikarstwa i komunikacji, w tym niezależnych mediów internetowych, blogów, podcastów i kanałów wideo, które docierają bezpośrednio do odbiorców.
W odpowiedzi na pytania o odpowiedzialność za los tradycyjnych mediów Zuckerberg i jego zespół podkreślali programy wspierające dziennikarstwo, szkolenia dla redakcji i granty na projekty innowacyjne. Mimo to relacja między platformą a mediami pozostaje napięta – z jednej strony Facebook dostarcza ogromnego ruchu na strony wydawców, z drugiej przejmuje znaczną część przychodów reklamowych, stając się pośrednikiem między twórcami treści a odbiorcami.
Kontrowersje wokół działalności Facebooka przyczyniły się do powstania silnych ruchów społecznych i politycznych domagających się zwiększenia regulacji. W USA i Europie toczyły się dyskusje na temat ograniczenia dominującej pozycji platform internetowych, a także ewentualnego rozbicia konglomeratów technologicznych na mniejsze podmioty. Sam Zuckerberg wielokrotnie apelował o tworzenie „inteligentnych regulacji”, wskazując, że kwestie takie jak moderacja treści, prywatność czy reklama polityczna wymagają jasnych zasad określonych przez demokratycznie wybrane instytucje, a nie jedynie przez wewnętrzne regulaminy firm technologicznych.
Meta, metawersum i wizje przyszłości mediów cyfrowych
Kolejnym rozdziałem w historii przemysłowca, jakim jest Mark Zuckerberg, stała się transformacja Facebooka w Meta Platforms. W 2021 roku ogłoszono zmianę nazwy spółki-matki, pod którą funkcjonują takie produkty jak Facebook, Instagram, WhatsApp czy Messenger. Nowa nazwa miała symbolizować przesunięcie strategicznego centrum ciężkości z klasycznych mediów społecznościowych w kierunku budowy metawersum – rozległej przestrzeni wirtualnej, w której ludzie mogą pracować, uczyć się, spotykać i rozrywać za pomocą awatarów w środowisku 3D.
Zuckerberg przedstawił wizję metawersum jako następcy mobilnego internetu. W jego ujęciu ma to być środowisko bardziej immersyjne, w którym użytkownicy nie tylko oglądają treści na ekranie, ale wręcz „wchodzą” w cyfrowy świat. W tym celu od lat rozwijane są technologie wirtualnej i rozszerzonej rzeczywistości, w szczególności poprzez markę Oculus (obecnie Meta Quest). Sprzęt – gogle VR, kontrolery, a także prace nad lekkimi okularami AR – ma stać się bramą do nowych form interakcji społecznych, rozrywki, pracy zdalnej czy edukacji.
Metawersum w ujęciu Zuckerberga to nie tylko technologia, ale również nowy model gospodarczy. Ma powstać ekosystem aplikacji, usług i wirtualnych dóbr, w którym twórcy, deweloperzy i przedsiębiorcy będą mogli zarabiać, budując własne doświadczenia cyfrowe. W tym sensie Meta chce pełnić rolę infrastrukturalną podobną do tej, jaką pełni dzisiaj internet mobilny i sklepy z aplikacjami. Wizja ta budzi zarówno entuzjazm, jak i sceptycyzm – jedni widzą w niej szansę na nowe formy interakcji i innowacje, inni obawiają się jeszcze większej koncentracji władzy w rękach jednej korporacji.
Krytycy zwracają uwagę, że Meta wkracza w obszar, w którym jeszcze trudniej będzie zapewnić ochronę prywatności, bezpieczeństwo i równy dostęp dla różnych grup społecznych. Dane zbierane w środowisku VR/AR – ruchy ciała, mimika twarzy, reakcje emocjonalne – są znacznie bogatsze niż typowe informacje pozyskiwane z mediów społecznościowych. Rodzi to pytania o etyczne granice analizy zachowań użytkowników i wykorzystania tych informacji w reklamie czy personalizacji doświadczeń. Równocześnie pojawiają się obawy dotyczące wykluczenia osób, które nie będą w stanie finansowo lub technologicznie uczestniczyć w nowym ekosystemie.
Zuckerberg, prezentując strategię Meta, argumentuje, że metawersum nie będzie monolitem należącym do jednej firmy, lecz zbiorem interoperacyjnych przestrzeni tworzonych przez różne podmioty. Podkreśla rolę otwartych standardów i współpracy z innymi graczami branży technologicznej. Jednocześnie faktem pozostaje, że Meta inwestuje ogromne środki finansowe w badania i rozwój w tym obszarze, ponosząc duże straty krótkoterminowe w nadziei na stworzenie przewagi w przyszłości. Skala tych inwestycji pokazuje, jak bardzo Zuckerberg skłonny jest podejmować długoterminowe ryzyko, kierując się własną wizją kierunku rozwoju technologii.
Wraz z transformacją w Meta nie znikają jednak wyzwania znane z ery Facebooka. Nadal aktualne pozostają pytania o regulacje dotyczące treści, odpowiedzialność za wpływ na debatę publiczną, funkcjonowanie reklam politycznych czy ochrona najmłodszych użytkowników. Przeniesienie części aktywności do bardziej immersyjnych środowisk może wręcz zaostrzyć te dylematy: w świecie, gdzie granica między tym, co „realne” a „wirtualne” coraz bardziej się zaciera, skutki nadużyć – takich jak przemoc symboliczna, nękanie czy manipulacja – mogą być jeszcze silniej odczuwalne psychologicznie.
Mimo krytyki i licznych kontrowersji Mark Zuckerberg pozostaje jedną z najważniejszych postaci współczesnej gospodarki cyfrowej. Jego droga od nastolatka programisty tworzącego proste aplikacje w domu rodziców, przez studenta budującego portal dla kolegów z uniwersytetu, aż po lidera globalnej firmy wyznaczającej kierunki rozwoju technologii komunikacyjnych, pokazuje, jak ogromny potencjał i ryzyko kryje się w innowacjach internetowych. To historia, w której sukces biznesowy i technologiczny splata się nierozerwalnie z pytaniami o granice nadzoru nad użytkownikami, prywatność, zdrowie społeczne i funkcjonowanie demokracji.
Jako przemysłowiec epoki cyfrowej Zuckerberg istotnie różni się od klasycznych magnatów przemysłowych XIX czy XX wieku. Jego „fabryką” jest oprogramowanie, dane oraz infrastruktura chmurowa, a „surowcem” – informacja o zachowaniach ludzi w sieci. Wytwarzanym dobrem jest uwaga miliardów użytkowników, którą można przekierować w stronę reklam, produktów, idei czy treści politycznych. To powoduje, że decyzje podejmowane przez Zuckerberga i innych liderów dużych platform mają skutki, które wykraczają daleko poza granice pojedynczej firmy, wpływając na kulturę, gospodarkę, a nawet geopolitykę.
Wieloletnia obecność Zuckerberga w centrum światowej sceny technologicznej sprawiła, że stał się on symbolem zarówno obietnic, jak i zagrożeń związanych z cyfryzacją. Dla jednych jest innowatorem, który umożliwił ludziom utrzymywanie kontaktu ponad granicami państw, kontynentów i kultur, przyspieszył wymianę informacji i dał narzędzia do organizowania się w obronie różnych spraw. Dla innych – reprezentantem modelu gospodarki opartej na masowej inwigilacji, monetyzacji prywatności i uzależnianiu użytkowników od produktów zaprojektowanych tak, by trudniej było się od nich oderwać.
Bez względu na ocenę jego działań, historia Marka Zuckerberga pozostaje kluczowa dla zrozumienia, jak technologie informacyjne i media cyfrowe przekształciły struktury społeczne, ekonomiczne i polityczne na całym świecie. To opowieść o człowieku, który w krótkim czasie zbudował globalny system komunikacji, a następnie próbuje przeprowadzić go w kolejny etap rozwoju – ku światom wirtualnym, rzeczywistości mieszanej i coraz głębszej integracji człowieka z technologią.
Wraz z rozwojem Meta i metawersum pojawiają się nowe pokolenia użytkowników, twórców i przedsiębiorców, którzy funkcjonują w świecie kształtowanym przez decyzje Zuckerberga i jemu podobnych liderów. To oni będą musieli odpowiedzieć na pytanie, w jaki sposób łączyć potencjał innowacji z poszanowaniem praw jednostki, jak projektować systemy cyfrowe minimalizujące szkodliwe skutki uboczne oraz jak tworzyć regulacje, które będą nadążać za tempem zmian. Dziedzictwo Zuckerberga – zarówno w wymiarze technologicznym, jak i etycznym – pozostanie jednym z punktów odniesienia w tych dyskusjach, podobnie jak silnie oddziałujące pojęcia innowacji, algorytmu, platformy, metawersum, korporacji, prywatności i globalnej sieci, które ukształtowały współczesną epokę mediów cyfrowych.
