Produkcja papieru higienicznego należy dziś do najbardziej dynamicznie rozwijających się segmentów przemysłu papierniczego. Z jednej strony konsumenci oczekują wygody, wysokiej jakości i atrakcyjnych cen, z drugiej – rośnie presja regulacyjna oraz społeczna, aby ograniczyć wpływ na środowisko i lepiej wykorzystywać zasoby. W efekcie zakłady wytwarzające papier toaletowy, ręczniki papierowe czy chusteczki muszą łączyć efektywność dużej skali z elastycznością, automatyzacją oraz wdrażaniem rozwiązań przyjaznych dla klimatu. Zmieniają się surowce, technologie wytwarzania, systemy kontroli jakości, a także modele współpracy z sieciami handlowymi i klientem końcowym. Wszystko to sprawia, że branża tissue staje się jednym z najbardziej innowacyjnych obszarów w całym sektorze celulozowo‑papierniczym.

Proces produkcji papieru higienicznego – od włókna do gotowej rolki

Podstawą zrozumienia wyzwań i trendów w produkcji papieru higienicznego jest dokładne przyjrzenie się samemu procesowi wytwarzania. Choć dla konsumenta końcowy produkt wydaje się prosty – rolka papieru lub składana chusteczka – łańcuch technologiczny prowadzący do ich powstania jest wieloetapowy i wymaga zaawansowanego parku maszynowego. Na każdym etapie – od przygotowania włókna po pakowanie – decydują się zarówno parametry techniczne, jak i koszty oraz ślad środowiskowy gotowego wyrobu.

Surowce włókniste: celuloza pierwotna i makulatura

Produkcja papieru higienicznego opiera się przede wszystkim na masie celulozowej. W zależności od segmentu rynku oraz oczekiwań dotyczących jakości i zrównoważonego rozwoju, producenci stosują:

• celulozę pierwotną z drewna iglastego i liściastego,
• masę pochodzącą z recyklingu (makulaturę),
• mieszanki tych dwóch rodzajów włókien.

Celuloza pierwotna zapewnia wysoką białość, miękkość, wytrzymałość i jednorodność, co jest szczególnie istotne w produktach premium oraz w zastosowaniach, gdzie liczy się komfort użytkowania. Z kolei surowiec makulaturowy pozwala znacząco zmniejszyć zapotrzebowanie na drewno, co przekłada się na ograniczenie presji na zasoby leśne i ułatwia spełnianie oczekiwań klientów oraz sieci handlowych dotyczących odpowiedzialności środowiskowej.

W praktyce kluczowe jest odpowiednie przygotowanie makulatury: jej sortowanie, usuwanie zanieczyszczeń (plastik, metale, kleje, farby) oraz kontrola jakości na wejściu do procesu. Nowoczesne systemy optycznego sortowania i czyszczenia wykorzystujące flotację, odwirowywanie i filtry pozwalają uzyskać masę włóknistą o parametrach zbliżonych do celulozy pierwotnej, choć wymaga to dodatkowych nakładów inwestycyjnych i operacyjnych.

Przygotowanie masy i formowanie wstęgi

Po wstępnym oczyszczeniu surowiec włóknisty trafia do układu rozwłókniania i przygotowania masy. W tym etapie włókna są intensywnie mieszane z wodą, a także – w zależności od receptury – z dodatkami chemicznymi poprawiającymi określone właściwości papieru. Mogą to być m.in. środki zwiększające wytrzymałość na mokro, środki wiążące, substancje regulujące retencję wypełniaczy czy dodatki odpowiadające za miękkość i chłonność.

Jednym z najważniejszych etapów jest kontrola stężenia masy oraz jednorodności zawiesiny włóknistej. Od tego zależy równomierne rozłożenie włókien na sicie maszyny papierniczej, co bezpośrednio wpływa na parametry gotowego papieru, w tym na jego gramaturę, wytrzymałość, zdolność do wchłaniania wody oraz odczucie miękkości podczas użytkowania.

Następnie masa włóknista trafia na sekcję formowania, gdzie na ruchomym sicie tworzy się ciągła wstęga papieru. Woda jest odprowadzana mechanicznie (grawitacyjnie i poprzez podciśnienie) oraz za pomocą specjalnych walców odwadniających. Na tym etapie następuje również wstępne ukształtowanie struktury trójwymiarowej, jeżeli zastosowana jest technologia typu TAD (Through Air Drying), szczególnie często wykorzystywana w segmencie premium w celu zwiększenia chłonności i miękkości papieru.

Suszenie, krepowanie i nawijanie

Po wstępnym odwodnieniu wstęga trafia do sekcji suszenia. Tradycyjnie wykorzystuje się tu cylindry Yankee – ogromne, ogrzewane parą walce, na które papier jest dociskany przy pomocy prasy. Nad powierzchnią cylindra działają specjalne kaptury suszące z gorącym powietrzem, co przyspiesza odparowanie wody. W technologii TAD suszenie odbywa się w dużej mierze poprzez przepuszczanie gorącego powietrza przez trójwymiarową strukturę włókien, co pozwala uzyskać lżejszy, bardziej puszysty papier.

Charakterystycznym elementem produkcji papieru higienicznego jest krepowanie, czyli delikatne zgniecenie i pofałdowanie wstęgi podczas jej odrywania od cylindra Yankee przy użyciu specjalnego noża krepowego. Proces ten nadaje papierowi miękkość, elastyczność i objętość, a także wpływa na jego rozciągliwość oraz zdolność do dopasowywania się podczas użycia. Parametry krepowania – głębokość, częstotliwość, kąt noża czy prędkość wstęgi – są precyzyjnie kontrolowane, ponieważ niewielkie odchylenia mogą skutkować wyraźnymi różnicami w odczuwalnej jakości produktu.

Gotowa, sucha wstęga jest następnie nawijana na ogromne gilzy, tworząc tzw. jumbo role. To półprodukt, który w kolejnym etapie trafi na linie przetwórcze, gdzie zostanie pocięty, perforowany, nawinięty, złożony i zapakowany w postać znaną użytkownikom końcowym. Na tym etapie kontroluje się również wilgotność i gęstość papieru, tak aby zapewnić stabilność parametrów podczas dalszego przetwarzania.

Przetwarzanie, konwertowanie i pakowanie

Linie konwertingowe odpowiadają za przełożenie ogromnych jumbo roli na gotowe wyroby: rolki papieru toaletowego, ręczniki kuchenne na rolce, ręczniki składane do dozowników czy chusteczki higieniczne. Na tym etapie wprowadza się takie operacje jak:

• perforowanie wstęgi w regularnych odstępach, aby ułatwić odrywanie pojedynczych listków,
• tłoczenie (embossing), które zwiększa miękkość i chłonność oraz pełni funkcję dekoracyjną,
• laminowanie kilku warstw papieru, aby połączyć je w jeden produkt wielowarstwowy,
• nawijanie i cięcie na docelową długość rolki lub format arkusza,
• aplikację środków zapachowych lub balsamów (np. w produktach premium),
• pakowanie jednostkowe i zbiorcze w folie, kartony lub inne opakowania transportowe.

Automatyzacja linii konwertingowych ma ogromne znaczenie dla efektywności całego zakładu. Zastosowanie robotów do pakowania, systemów wizyjnych do kontroli jakości oraz inteligentnych transporterów pozwala ograniczyć przestoje, zmniejszyć liczbę błędów i zoptymalizować zużycie surowców pomocniczych, takich jak kleje czy folie opakowaniowe. W połączeniu z systemami śledzenia produkcji w czasie rzeczywistym (MES, SCADA) umożliwia to również szybkie dostosowywanie asortymentu do zmieniających się zamówień sieci handlowych.

Kluczowe wyzwania w produkcji papieru higienicznego

Rozwój sektora tissue wiąże się z koniecznością mierzenia się z szeregiem wyzwań technologicznych, ekonomicznych i środowiskowych. Rosnące wymagania konsumentów, zaostrzające się regulacje oraz presja na obniżkę kosztów powodują, że klasyczny model pracy oparty wyłącznie na skali produkcji przestaje być wystarczający. Zakłady są zmuszone do poszukiwania nowych rozwiązań w zakresie efektywności energetycznej, logistyki, zarządzania zasobami ludzkimi oraz innowacyjności produktowej.

Presja kosztowa i rosnące ceny surowców

Jednym z najważniejszych problemów stojących przed producentami papieru higienicznego są rosnące koszty surowców włóknistych, energii i transportu. Cena celulozy pierwotnej jest silnie uzależniona od sytuacji na globalnych rynkach, kursów walut oraz dostępności drewna. Wahania te przekładają się na zmienność marż i utrudniają długoterminowe planowanie produkcji. Również rynek makulatury doświadcza okresowych niedoborów, związanych m.in. ze zmianami w przepływach odpadów papierowych między kontynentami oraz rosnącym popytem na surowiec wtórny.

Dodatkowo istotnym elementem kosztów są ceny energii elektrycznej i cieplnej, kluczowe w procesach suszenia oraz napędzania maszyn. W krajach, w których systemy energetyczne przechodzą intensywną transformację, producenci muszą radzić sobie z dużą zmiennością cen na rynku hurtowym. To z kolei skłania do inwestycji w odzysk ciepła, modernizację kotłowni czy instalacje własnych źródeł wytwórczych, takich jak bloki kogeneracyjne albo farmy fotowoltaiczne, a w perspektywie – także małe instalacje oparte na biomasie lub wodór.

Wymogi środowiskowe i gospodarka wodna

Produkcja papieru tradycyjnie wiąże się z intensywnym zużyciem wody oraz emisją zanieczyszczeń do środowiska. W ostatnich latach regulacje dotyczące ochrony środowiska, w tym dyrektywy związane z emisją związków organicznych, tlenków azotu, siarki oraz normy dotyczące ścieków, stają się coraz bardziej restrykcyjne. Producenci papieru higienicznego, często zlokalizowani w pobliżu rzek lub zbiorników wodnych, muszą inwestować w nowoczesne systemy oczyszczania ścieków, ograniczanie zużycia chemikaliów oraz poprawę efektywności odzysku wody procesowej.

Przejście na obieg zbliżony do zamkniętego, z wielokrotną recyrkulacją wody technologicznej, pozwala znacząco zmniejszyć pobór wody świeżej, ale jednocześnie zwiększa złożoność systemu uzdatniania. Należy przeciwdziałać kumulacji zanieczyszczeń, osadów oraz mikroorganizmów, które mogą wpływać na jakość papieru, trwałość maszyn i bezpieczeństwo pracy. Z tego powodu kluczowe staje się wdrażanie systemów monitoringu on‑line, analiz sensorycznych oraz zaawansowanej automatyki procesowej, umożliwiających utrzymanie stabilnych parametrów wody i ścieków przy jednoczesnym ograniczeniu zużycia chemikaliów.

Rola certyfikacji i odpowiedzialne pozyskiwanie surowców

Rosnąca świadomość ekologiczna społeczeństwa powoduje, że konsumenci i sieci handlowe coraz częściej zwracają uwagę na pochodzenie surowców używanych do produkcji papieru higienicznego. Certyfikaty takie jak FSC czy PEFC stały się standardem w segmencie detalicznym, a brak odpowiedniego oznakowania może znacząco ograniczyć możliwość współpracy z dużymi sieciami. Dla producentów oznacza to konieczność budowania przejrzystych łańcuchów dostaw, monitorowania legalności pochodzenia drewna oraz raportowania wskaźników związanych ze zrównoważonym rozwojem.

W praktyce wymaga to ścisłej współpracy z dostawcami celulozy, firmami pozyskującymi makulaturę oraz operatorami logistycznymi. Konieczne jest także wdrażanie systemów identyfikowalności (traceability), które umożliwiają prześledzenie partii surowca od lasu lub punktu zbiórki aż do gotowego produktu. Tego rodzaju rozwiązania zwiększają zaufanie rynku, ale generują także dodatkowe koszty organizacyjne oraz wymagają odpowiednich narzędzi IT.

Stabilna jakość i oczekiwania konsumentów

Choć papier higieniczny jest produktem codziennego użytku o stosunkowo niskiej jednostkowej wartości, oczekiwania konsumentów w zakresie jakości są bardzo wysokie. Użytkownicy porównują miękkość, wytrzymałość, chłonność, wygląd oraz komfort korzystania z różnych marek i wariantów. W segmencie premium dodatkowo ważne stają się zapachy, wzory tłoczeń, liczba warstw czy dodatki pielęgnacyjne.

Zapewnienie powtarzalnych parametrów jakościowych w warunkach zmienności surowców, wahań temperatury i wilgotności w zakładzie oraz różnic w ustawieniach maszyn jest wymagającym zadaniem. Niezbędne jest stosowanie zaawansowanych systemów kontroli jakości, zarówno w laboratorium, jak i on‑line na maszynie papierniczej. Czujniki mierzące gramaturę, wilgotność, gęstość czy porowatość wstęgi, a także systemy wizyjne identyfikujące skazy powierzchniowe, umożliwiają bieżącą korektę ustawień i zmniejszenie liczby odrzutów.

Rynek pracy, automatyzacja i kompetencje

Produkcja w branży tissue wymaga wyspecjalizowanej kadry, łączącej wiedzę z zakresu inżynierii chemicznej, mechaniki, automatyki, energetyki oraz zarządzania produkcją. Tymczasem w wielu regionach obserwuje się deficyt wykwalifikowanych pracowników technicznych oraz rosnące oczekiwania płacowe. To dodatkowo przyspiesza inwestycje w automatyzację i cyfryzację procesów, które pozwalają utrzymać wydajność przy mniejszej liczbie pracowników bezpośrednio przy liniach produkcyjnych.

Wdrażanie nowych technologii wiąże się jednak z koniecznością podnoszenia kompetencji personelu, zarówno w obszarze obsługi systemów sterowania, jak i analizy danych produkcyjnych. Nowoczesne zakłady papiernicze coraz częściej korzystają z rozwiązań opartych na analizie danych w chmurze, zdalnym wsparciu serwisowym producentów maszyn oraz narzędziach predykcyjnego utrzymania ruchu. To z kolei stawia nowe wymagania dotyczące cyberbezpieczeństwa oraz ochrony danych procesowych.

Trendy technologiczne i rynkowe kształtujące przyszłość branży

W obliczu opisanych wyzwań producenci papieru higienicznego poszukują nowych rozwiązań technologicznych i modeli biznesowych, które pozwolą im utrzymać konkurencyjność, spełniając jednocześnie coraz ostrzejsze wymogi środowiskowe i jakościowe. Ewolucja dotyczy zarówno samego produktu, jak i całego łańcucha wartości – od doboru surowców, poprzez procesy wytwórcze, aż po dystrybucję i relacje z klientami.

Nowe surowce i rozwój papieru z włókien alternatywnych

Jednym z najciekawszych trendów jest poszukiwanie alternatywnych źródeł włókien, które pozwolą zmniejszyć zależność od tradycyjnej gospodarki leśnej i wahań na rynku celulozy. Coraz większe zainteresowanie wzbudzają surowce takie jak bambus, trzcina cukrowa (bagassa), słoma zbóż czy len. Włókna te charakteryzują się innymi właściwościami niż drewno, co wymaga dostosowania procesów rozwłókniania, bielenia i formowania wstęgi, ale jednocześnie mogą oferować przewagi w zakresie śladu węglowego oraz szybkości odnawiania surowca.

Na rynku pojawiają się już linie produktów z papieru higienicznego deklarujące wykorzystanie w 100% włókien alternatywnych, skierowane głównie do świadomych ekologicznie konsumentów oraz segmentu HoReCa, gdzie liczy się wizerunek marki jako odpowiedzialnej społecznie. Dla producentów oznacza to konieczność testowania nowych receptur, modyfikacji ustawień maszyn oraz inwestycji w systemy zapewniające kompatybilność takich włókien z istniejącą infrastrukturą.

Cyfryzacja, Przemysł 4.0 i analityka danych

Jednym z najsilniejszych trendów w przemyśle papierniczym jest cyfryzacja procesów i wykorzystanie narzędzi Przemysłu 4.0. Maszyny papiernicze oraz linie konwertingowe są wyposażane w liczne czujniki zbierające dane dotyczące prędkości, temperatur, ciśnień, wibracji, zużycia energii, a także jakości produkowanego papieru. Dane te są następnie analizowane z wykorzystaniem algorytmów statystycznych i metod uczenia maszynowego, co pozwala identyfikować wzorce prowadzące do powstawania wad, nieplanowanych przestojów, nadmiernego zużycia surowców lub energii.

Systemy predykcyjnego utrzymania ruchu, oparte na analizie drgań, temperatur łożysk czy sygnatur prądowych silników, umożliwiają planowanie przeglądów i napraw zanim dojdzie do awarii. Dzięki temu zakłady mogą ograniczyć koszty nieplanowanych przestojów, lepiej wykorzystać moce produkcyjne i wydłużyć żywotność kluczowych elementów maszyn. Jednocześnie zaawansowane systemy sterowania procesem pozwalają na automatyczne korygowanie parametrów w odpowiedzi na zmieniające się warunki surowcowe lub atmosferyczne.

Optymalizacja zużycia energii i dekarbonizacja

W kontekście strategii klimatycznych oraz rosnących cen uprawnień do emisji CO₂, producenci papieru higienicznego są coraz silniej motywowani do redukcji zużycia energii oraz przejścia na niskoemisyjne źródła. W praktyce oznacza to szereg działań technicznych, takich jak:

• modernizacja systemów parowych, izolacja rurociągów i wymienników,
• odzysk ciepła ze spalin i ścieków technologicznych,
• zastosowanie napędów o zmiennej prędkości (falowniki) w silnikach pomp i wentylatorów,
• optymalizacja pracy sprężarek i systemów sprężonego powietrza,
• instalacja własnych źródeł energii odnawialnej, np. paneli fotowoltaicznych czy kotłów na biomasę.

Stale rozwijane są także rozwiązania procesowe zmniejszające zapotrzebowanie na energię w samym suszeniu papieru. Należą do nich m.in. nowoczesne pokrycia cylindrów Yankee poprawiające przenoszenie ciepła, bardziej efektywne kaptury suszące, systemy rekuperacji powietrza w suszarniach TAD oraz zaawansowane algorytmy sterowania temperaturą i przepływem powietrza. W dłuższej perspektywie branża rozważa również wykorzystanie zielonego wodoru jako paliwa procesowego, choć wymaga to jeszcze znacznych inwestycji i rozwoju infrastruktury.

Rozwój produktów o obniżonym wpływie środowiskowym

Oprócz zmian w samym procesie produkcyjnym, silnym trendem jest także rozwój oferty produktowej w kierunku wyrobów o mniejszym śladzie środowiskowym. Obejmuje to zarówno skład surowcowy, jak i projekt samego produktu. Producenci wprowadzają na rynek:

• papier higieniczny o niższej gramaturze przy zachowaniu funkcjonalności dzięki zaawansowanemu tłoczeniu i laminowaniu,
• produkty z większą liczbą listków na rolce, co zmniejsza częstotliwość wymiany i ilość opakowań,
• wyroby produkowane w całości z makulatury lub włókien alternatywnych,
• papier bez dodatkowych barwników i substancji zapachowych, przeznaczony dla użytkowników z wrażliwą skórą.

Istotną rolę odgrywają także opakowania. Zastępowanie tradycyjnych folii plastikowych rozwiązaniami z recyklingu, cienkimi laminatami lub opakowaniami papierowymi stało się jednym z najważniejszych obszarów innowacji. Jednocześnie sieci handlowe coraz częściej oczekują od dostawców szczegółowych danych dotyczących śladu węglowego oraz zawartości materiałów z recyklingu zarówno w produkcie, jak i opakowaniu. To wymusza na producentach rozwój zaawansowanych narzędzi raportowania i współpracy w całym łańcuchu dostaw.

Segmentacja rynku i produkty szyte na miarę

Rynek papieru higienicznego dzieli się na kilka kluczowych segmentów: detaliczny (konsumenci indywidualni), profesjonalny (biura, szkoły, instytucje publiczne) oraz HoReCa (hotele, restauracje, catering). Każdy z nich ma własne oczekiwania dotyczące jakości, formatu, sposobu dozowania oraz kosztu użytkowania. W segmencie profesjonalnym istotne jest ograniczenie zużycia i liczby serwisów dozowników, w HoReCa liczy się estetyka i wizerunek, a w segmencie detalicznym – komfort i cena.

Aby odpowiedzieć na zróżnicowane potrzeby, producenci rozwijają całe rodziny wyrobów o różnych parametrach i przeznaczeniu. Wymaga to elastyczności linii konwertingowych, umożliwiającej szybkie przezbrojenia, a także zaawansowanych narzędzi planowania produkcji i logistyki. Dodatkową warstwę złożoności wprowadzają marki własne sieci handlowych, które oczekują personalizacji produktów, opakowań i komunikacji marketingowej. Strategiczne znaczenie zyskuje więc zdolność do sprawnego zarządzania krótkimi seriami, przy jednoczesnym utrzymaniu wysokiej efektywności kosztowej.

Automatyzacja logistyki wewnętrznej i zarządzanie łańcuchem dostaw

Nowoczesne zakłady wytwarzające papier higieniczny zwracają coraz większą uwagę na efektywność logistyki wewnętrznej oraz zarządzanie przepływem materiałów. Transport jumbo roli z maszyny papierniczej do linii konwertingowych, magazynowanie półproduktów i gotowych wyrobów oraz kompletacja zamówień to obszary, w których możliwe są znaczące oszczędności czasu i kosztów dzięki automatyzacji.

Wykorzystanie autonomicznych wózków transportowych (AGV/AMR), systemów magazynów wysokiego składowania, zautomatyzowanych przenośników oraz zaawansowanych systemów zarządzania magazynem pozwala na ograniczenie manualnej obsługi, zmniejszenie ryzyka uszkodzeń oraz lepsze wykorzystanie przestrzeni. W połączeniu z narzędziami do prognozowania popytu i planowania produkcji, zakłady mogą utrzymywać optymalne poziomy zapasów, co jest szczególnie istotne w branży o dużej sezonowości zamówień i częstych promocjach sieci handlowych.

Transparentność, komunikacja i edukacja konsumentów

Ostatnim, ale coraz istotniejszym trendem jest rosnąca rola transparentności w komunikacji z rynkiem. Konsumenci, organizacje pozarządowe oraz regulatorzy oczekują jasnych informacji na temat składu, pochodzenia surowców, śladu węglowego oraz praktyk społecznych w łańcuchu dostaw. Producenci papieru higienicznego coraz częściej publikują raporty zrównoważonego rozwoju, deklaracje środowiskowe produktów (EPD), a także uczestniczą w inicjatywach branżowych mających na celu poprawę standardów odpowiedzialnej produkcji.

Jednocześnie ważnym polem działania staje się edukacja użytkowników końcowych. Dotyczy to nie tylko kwestii związanych z recyklingiem opakowań czy rozwiązywaniem problemów z kanalizacją (np. niewyrzucaniem do toalet produktów nierozpuszczalnych), ale również świadomego wyboru produktów uwzględniających ich wpływ na środowisko. Tworzenie jasnych, zrozumiałych oznaczeń na opakowaniach, kampanie informacyjne oraz współpraca z sieciami handlowymi mogą być elementem budowania przewagi konkurencyjnej, szczególnie w segmencie marek premium oraz produktów ekologicznych.