Historia firmy AkzoNobel to opowieść o ponadstuletniej ewolucji europejskiej chemii przemysłowej – od pierwszych wytwórni sody i nawozów sztucznych, przez ogromne koncerny łączące się w międzynarodowe grupy, aż po globalnego producenta farb dekoracyjnych i powłok ochronnych działającego na wszystkich kontynentach. Losy marek z Holandii, Szwecji, Norwegii, Niemiec i Wielkiej Brytanii splatają się tu w jedną linię rozwoju, zapoczątkowaną jeszcze w epoce rewolucji przemysłowej, a następnie wzmocnioną przez dwudziestowieczną industrializację, powojenną odbudowę i rosnącą rolę nowoczesnych materiałów w gospodarce. Przy bliższym spojrzeniu widać, że rozwój AkzoNobel to nie tylko wzrost skali produkcji, lecz przede wszystkim postępująca specjalizacja, internacjonalizacja oraz stopniowe przejście od ciężkiej chemii do zaawansowanych systemów powłokowych, w których liczy się nie tylko kolor, lecz także trwałość, odporność i coraz bardziej restrykcyjne normy środowiskowe.

Początki – narodziny tradycji chemii przemysłowej w Holandii i Skandynawii

Korzenie współczesnego AkzoNobel sięgają końca XIX wieku, gdy w Europie Zachodniej zaczął się okres dynamicznego rozwoju przemysłu chemicznego. W różnych krajach powstawały wówczas wyspecjalizowane przedsiębiorstwa produkujące barwniki, nawozy, chemikalia nieorganiczne, a także pierwsze nowoczesne farby. W Holandii, Niemczech, Szwecji i Norwegii kształtowała się baza przemysłowa, która po dziesięcioleciach kolejnych fuzji i przejęć doprowadzi do powstania jednego, międzynarodowego koncernu.

Jednym z ważnych ogniw tej historii były holenderskie zakłady wytwarzające chemikalia dla przemysłu tekstylnego i rolnictwa. W końcu XIX i na początku XX wieku rozwój przemysłu włókienniczego w Europie generował ogromne zapotrzebowanie na barwniki, środki wybielające i pomocnicze środki chemiczne. W tym samym czasie pojawiały się nowe technologie produkcji sody i innych kluczowych surowców nieorganicznych, co tworzyło naturalne pole rozwoju dla lokalnych przedsiębiorców. To właśnie w takiej atmosferze powstawały firmy, które z czasem połączą się w grupę Akzo, a później we współczesne AkzoNobel.

Ważne miejsce w tej genezie zajmują także przedsiębiorstwa skandynawskie, przede wszystkim szwedzka firma Nobel, wywodząca się z dziedzictwa rodziny Noblów. Postać Alfreda Nobla kojarzona jest dziś głównie z nagrodą jego imienia, lecz w drugiej połowie XIX wieku była symbolem przełomu w dziedzinie materiałów wybuchowych, nitrogliceryny i dynamitu. Działalność przemysłowa rodziny systematycznie się rozszerzała, obejmując nie tylko produkty stricte militarne, ale również szeroko rozumianą chemię przemysłową oraz zaawansowane materiały dla górnictwa i inżynierii lądowej.

Skandynawska tradycja przedsiębiorczości chemicznej miała kilka charakterystycznych cech. Po pierwsze, firmy z tego regionu od wczesnych lat XX wieku były zmuszone do konkurowania na rynkach międzynarodowych, ponieważ lokalne rynki były niewielkie. Po drugie, bliskość zasobów naturalnych – rud, drewna i energii wodnej – sprzyjała rozwojowi przemysłu opartego na intensywnych procesach chemicznych. Wreszcie po trzecie, tamtejsze przedsiębiorstwa często lokowały się w niszach wymagających wysokiego poziomu specjalizacji technicznej, co z czasem stało się charakterystyczną cechą firm wchodzących później do grupy AkzoNobel.

Równolegle na kontynencie europejskim rozwijały się przedsiębiorstwa chemiczne, które w przyszłości zwiążą się z holendersko-szwedzką osią AkzoNobel. W Niemczech, Wielkiej Brytanii i w krajach Beneluksu powstawały liczne fabryki farb, lakierów i środków ochrony drewna. Ich działalność wpisywała się w szerszy nurt modernizacji budownictwa, infrastruktury transportowej i przemysłu ciężkiego. Malowanie konstrukcji stalowych, zabezpieczanie statków, mostów czy elementów maszyn przed korozją stawało się niezwykle istotne w miarę upływu dekad. Wraz z tym rosło znaczenie powłok ochronnych, którym w przyszłości AkzoNobel poświęci znaczną część działalności.

W pierwszych dekadach XX wieku rynek chemiczny europejski stopniowo dojrzewał. Firmy zaczęły specjalizować się w poszczególnych segmentach: jedne koncentrowały się na surowcach i półproduktach, inne na gotowych wyrobach konsumenckich, jeszcze inne na zastosowaniach przemysłowych, gdzie liczyła się przede wszystkim niezawodność i parametry techniczne produktu. Z czasem okazało się, że przewagę konkurencyjną mogą osiągnąć te podmioty, które zbudują szerokie portfolio i połączą różne linie biznesowe – stąd narastające tendencje do fuzji, które po II wojnie światowej nabiorą nowej dynamiki.

Od Akzo do AkzoNobel – fuzje, przejęcia i budowa międzynarodowego koncernu

W drugiej połowie XX wieku europejski przemysł chemiczny przeszedł etap intensywnej konsolidacji. Niewielkie i średnie przedsiębiorstwa, nierzadko rodzinne, ustępowały miejsca większym grupom przemysłowym dysponującym dostępem do kapitału, nowoczesnej technologii i globalnej sieci dystrybucji. W tym procesie stopniowo wyłaniał się koncern Akzo, powstający z połączenia kilku holenderskich firm chemicznych. Istotnym elementem tej układanki była koncentracja na chemii przemysłowej oraz na produktach, które mogły być eksportowane na rynki światowe.

Charakterystyczne dla Akzo było od początku nastawienie na różnorodność działalności: od włókien syntetycznych i materiałów dla przemysłu tekstylnego, poprzez chemikalia specjalistyczne, aż po lakiery i farby. Dzięki temu firma mogła w stosunkowo elastyczny sposób reagować na zmiany cyklu koniunkturalnego – gdy spadał popyt na jednym rynku, pozostałe segmenty kompensowały część wahań. Jednocześnie tak szeroki zakres działalności wymagał rozbudowy struktur zarządczych i dużych inwestycji w badania oraz rozwój, aby sprostać różnorodnym wymaganiom technicznym.

Po stronie skandynawskiej ewolucję przechodziły firmy wywodzące się z dawnej grupy Nobel. Z przedsiębiorstwa kojarzonego pierwotnie z produkcją materiałów wybuchowych wyrosło nowoczesne, wielobranżowe przedsiębiorstwo przemysłowe, stopniowo odchodzące od militarnego profilu na rzecz bardziej cywilnych segmentów rynku. Rosła rola zaawansowanych materiałów, chemikaliów specjalistycznych i produktów o wysokiej wartości dodanej. Wraz z postępującą globalizacją rynków chemicznych naturalnym krokiem stało się poszukiwanie partnerów w innych krajach, co po pewnym czasie doprowadziło do fuzji ze stroną holenderską.

Kluczowym punktem zwrotnym w historii była decyzja o połączeniu holenderskiego koncernu Akzo ze skandynawską grupą Nobel. Fuzja ta doprowadziła do powstania organizmu gospodarczego, który dysponował zarówno zapleczem produkcyjnym w krajach Beneluksu, jak i silną pozycją w Skandynawii. Połączenie doświadczeń w obszarze chemii przemysłowej, materiałów specjalistycznych i technologii powłokowych stworzyło podstawy pod późniejszy rozwój w kierunku globalnego lidera w dziedzinie farb i lakierów.

Nowo powstała grupa AkzoNobel od początku musiała zmierzyć się z wyzwaniami reorganizacji, integracji kultur organizacyjnych oraz ujednolicenia strategii biznesowej. Połączenie firm o różnych tradycjach, językach i stylach zarządzania wymagało czasu i umiejętności. Jednocześnie fuzja otworzyła dostęp do nowych rynków, stworzyła efekt skali w zakupach surowców i umożliwiła bardziej efektywne prowadzenie badań nad nowymi produktami. W miarę upływu lat AkzoNobel coraz wyraźniej definiował się jako przedsiębiorstwo, które chce oprzeć swoją przyszłość na innowacyjności, jakości oraz mocnym zaangażowaniu w segmenty farb dekoracyjnych i powłok przemysłowych.

Kolejnym ważnym etapem w historii grupy było przejęcie brytyjskiej firmy ICI (Imperial Chemical Industries), jednego z najważniejszych koncernów chemicznych w Europie. ICI miało bogatą historię w obszarze barwników, farb i lakierów, a także szeroki portfel innych chemikaliów. Przejęcie to znacząco wzmocniło pozycję AkzoNobel w sektorze farb dekoracyjnych, szczególnie w Wielkiej Brytanii i w krajach Wspólnoty Narodów, oraz rozszerzyło portfolio marek konsumenckich. Integracja zasobów ICI, w tym znanych marek farb, laboratoriów badawczych i sieci dystrybucji, umocniła profil firmy jako globalnego specjalisty od powłok ochronnych i dekoracyjnych.

Wraz z wchłonięciem ICI grupa stała się właścicielem wielu rozpoznawalnych marek farb, które funkcjonowały na rynkach lokalnych od dziesięcioleci. Jedną z nich była marka Dulux, kojarzona w wielu krajach z domowym malowaniem wnętrz i elewacji. Dzięki temu AkzoNobel mógł dotrzeć nie tylko do wielkich inwestycji infrastrukturalnych i przemysłowych, ale również do zwykłych gospodarstw domowych, tworząc szeroki wachlarz produktów przeznaczonych zarówno dla profesjonalistów, jak i majsterkowiczów. Silne portfolio marek stało się jednym z filarów strategii rozwoju koncernu.

Warto podkreślić, że konsolidacja poprzez fuzje i przejęcia nie była wyłącznie kwestią wzrostu skali, lecz także sposobem na dostosowanie się do rosnących wymogów regulacyjnych i technologicznych. Zmieniające się przepisy dotyczące bezpieczeństwa chemicznego, ochrony środowiska oraz emisji substancji lotnych wymuszały kosztowne inwestycje w nowe technologie produkcji. Mniejsze firmy miały coraz większy problem z udźwignięciem takich nakładów, podczas gdy koncerny takie jak AkzoNobel mogły rozkładać je na wiele zakładów i rynków, tworząc tym samym przewagę konkurencyjną o charakterze strukturalnym.

Historia przejęć i fuzji w przypadku AkzoNobel ma jeszcze jeden wymiar – stopniowe porzucanie działalności o niższej wartości dodanej i skoncentrowanie się na tych obszarach, w których firma mogła naprawdę zabłysnąć. Z biegiem lat koncern sprzedawał niektóre swoje aktywa związane z klasyczną chemią masową, aby jeszcze mocniej skoncentrować się na farbach i powłokach. Taka specjalizacja wpłynęła na wyostrzenie profilu marki, ułatwiając komunikację z rynkiem i inwestorami, którzy zaczęli postrzegać AkzoNobel przede wszystkim jako lidera w dziedzinie rozwiązań powłokowych.

Rozwój segmentu farb i powłok – od chemii ciężkiej do specjalistycznych rozwiązań dla przemysłu

Jednym z najciekawszych aspektów historii AkzoNobel jest przemiana z producenta szerokiej gamy chemikaliów w wyspecjalizowanego dostawcę farb i powłok dla bardzo zróżnicowanych branż. O ile w pierwszych dekadach działalności firmy wchodzące później w skład koncernu skupiały się na klasycznych produktach chemicznych – takich jak barwniki, środki pomocnicze, nawozy czy włókna – o tyle w miarę upływu czasu centrum ciężkości przesunęło się w kierunku powłok o wysokich wymaganiach technicznych i estetycznych. To z kolei wymusiło intensywny rozwój badań, inwestycje w laboratoria oraz bliską współpracę z klientami przemysłowymi.

Farby dekoracyjne, stosowane w budownictwie mieszkaniowym i komercyjnym, stały się jednym z filarów działalności koncernu. Globalne portfolio marek obejmuje produkty przeznaczone zarówno do wnętrz, jak i na zewnątrz budynków, zróżnicowane pod względem poziomu połysku, odporności na ścieranie, łatwości aplikacji czy efektów specjalnych. Transformacja tego segmentu oznaczała przejście od farb rozpuszczalnikowych o wysokiej emisji lotnych związków organicznych do nowoczesnych systemów wodorozcieńczalnych, a także produktów o zmniejszonym wpływie na środowisko. AkzoNobel odgrywał istotną rolę w propagowaniu rozwiązań zgodnych z coraz ostrzejszymi normami ekologicznymi.

Równolegle rozwijany był segment powłok ochronnych i przemysłowych, obejmujący farby przeznaczone dla infrastruktury, konstrukcji stalowych, sektora naftowego i gazowego, przemysłu stoczniowego, mostów, elektrowni czy zakładów przemysłowych. W tych zastosowaniach liczy się nie tylko kolor czy estetyka, ale przede wszystkim odporność na korozję, działanie czynników atmosferycznych, promieniowanie UV, chemikalia oraz wysokie temperatury. Farby muszą zachowywać swoje właściwości przez wiele lat, często w warunkach ekstremalnych, co wymaga dogłębnego rozumienia procesów fizykochemicznych zachodzących w powłoce i na granicy z podłożem.

Szczególnie ciekawym obszarem są powłoki dla przemysłu transportowego, obejmujące motoryzację, lotnictwo i kolej. W przypadku przemysłu lotniczego rozwój lekkich, a zarazem trwałych powłok ma ogromne znaczenie dla efektywności paliwowej samolotów. Każdy dodatkowy kilogram masy wpływa na zużycie paliwa, dlatego projektowanie systemów lakierniczych dla skrzydeł, kadłubów i elementów wewnętrznych wymaga precyzyjnego bilansu pomiędzy grubością warstwy, jej wytrzymałością mechaniczną, odpornością na warunki atmosferyczne i promieniowanie, a także wagą. AkzoNobel stał się jednym z kluczowych dostawców specjalistycznych powłok dla linii lotniczych i producentów samolotów.

W sektorze motoryzacyjnym firma rozwijała lakiery samochodowe, zarówno na pierwszy montaż, jak i do renowacji pojazdów. Poza kwestiami estetycznymi – takimi jak głębia koloru, połysk czy efekty specjalne – powłoka samochodowa musi zabezpieczać karoserię przed uszkodzeniami mechanicznymi, korozją, promieniowaniem UV i zmiennymi warunkami klimatycznymi. Wymaga to wielowarstwowych systemów, w których każda warstwa pełni określoną funkcję: od podkładu antykorozyjnego, przez warstwę bazową nadającą kolor, aż po lakier bezbarwny chroniący przed zarysowaniami. Rozwój takich systemów to przykład, jak daleko chemia przemysłowa odeszła od prostego mieszania pigmentu z rozpuszczalnikiem.

Istotną częścią historii AkzoNobel jest także rozwój powłok dla przemysłu stoczniowego i offshore. Statki, platformy wiertnicze i inne konstrukcje morskie muszą być zabezpieczone przed korozją w bardzo agresywnym środowisku – słona woda, zmienne temperatury, ciągłe naprężenia mechaniczne i obciążenia chemiczne. Od jakości powłok zależy nie tylko wygląd jednostki, ale przede wszystkim bezpieczeństwo konstrukcji, koszty utrzymania i częstotliwość remontów. Firma inwestowała w technologie ograniczające porastanie kadłubów przez organizmy morskie, co wpływa na zmniejszenie oporu hydrodynamicznego i tym samym na oszczędność paliwa. W tym obszarze widać połączenie aspektów technicznych, ekonomicznych i środowiskowych.

Transformacja w kierunku zaawansowanych powłok wiązała się też z koniecznością rozbudowy działów badawczo-rozwojowych. AkzoNobel, korzystając z zasobów odziedziczonych po wielu przejętych firmach, stworzył rozległą sieć laboratoriów rozmieszczonych w różnych krajach. Pracują w nich chemicy, fizycy, inżynierowie materiałowi i specjaliści od aplikacji, którzy nie tylko opracowują nowe receptury, ale również testują je w warunkach przyspieszonego starzenia, w komorach korozyjnych, przy zmiennych temperaturach i wilgotności. Takie podejście pozwala skrócić czas wprowadzania na rynek innowacyjnych produktów i zmniejszyć ryzyko niepowodzeń w zastosowaniach przemysłowych.

W historii firmy ważne miejsce zajmuje także stopniowa zmiana podejścia do bezpieczeństwa i ochrony środowiska. Wraz z zaostrzeniem przepisów dotyczących emisji lotnych związków organicznych, metali ciężkich i innych substancji niebezpiecznych, AkzoNobel rozpoczął długotrwały proces modyfikacji swoich formuł i technologii produkcji. Zastosowanie wodorozcieńczalnych systemów akrylowych, ograniczenie zawartości ołowiu, chromu i innych toksycznych składników, a także inwestycje w oczyszczanie ścieków i redukcję zużycia energii, stały się integralną częścią strategii rozwoju. Z biegiem lat firma zaczęła budować swój wizerunek jako dostawca rozwiązań nie tylko wydajnych, lecz także bardziej przyjaznych dla środowiska niż tradycyjne produkty bazujące na rozpuszczalnikach.

Jednym z bardziej symbolicznych wymiarów tej transformacji jest rosnąca rola barwy i designu w postrzeganiu marki. AkzoNobel zainwestował w badania nad trendami kolorystycznymi, tworząc zespoły ekspertów analizujących zmiany upodobań konsumentów, wpływ kultury i architektury na wybór odcieni, a także psychologiczny wymiar barwy w przestrzeni mieszkalnej i publicznej. Efektem są publikowane regularnie zestawienia trendów kolorystycznych, które mają inspirować architektów, projektantów wnętrz i indywidualnych klientów. Dzięki temu chemia przemysłowa, tradycyjnie kojarzona z surowymi zakładami i aparaturą, zyskuje bardziej humanistyczny wymiar – związany z komfortem życia, estetyką i poczuciem tożsamości użytkowników przestrzeni.

Globalizacja, obecność na rynkach światowych i zmiana oblicza koncernu

Wraz z końcem XX i początkiem XXI wieku AkzoNobel, podobnie jak inne duże przedsiębiorstwa chemiczne, intensywnie rozszerzał swoją obecność geograficzną. Początkowo dominujące rynki Europy Zachodniej i Ameryki Północnej stopniowo przestawały wystarczać do dalszego zwiększania sprzedaży. Rosnące znaczenie zaczęły odgrywać gospodarki rozwijające się, zwłaszcza kraje Azji, Ameryki Łacińskiej oraz Europy Środkowo-Wschodniej. Dynamiczny wzrost budownictwa, urbanizacji i transportu w tych regionach tworzył ogromny popyt na farby i powłoki ochronne, który koncern starał się zaspokoić poprzez budowę nowych zakładów, centra dystrybucyjne oraz sieci sprzedaży.

Proces internacjonalizacji miał kilka wymiarów. Po pierwsze, rozbudowywano lokalną produkcję, aby ograniczyć koszty transportu, dostosować się do wymogów celnych i lepiej reagować na specyfikę lokalnych rynków. Po drugie, rozwijano sieci partnerskie z dystrybutorami, hurtowniami i sieciami marketów budowlanych, aby produkty były łatwo dostępne zarówno dla wykonawców, jak i klientów indywidualnych. Po trzecie, dostosowywano ofertę do lokalnych warunków klimatycznych, zwyczajów budowlanych i preferencji estetycznych, co wymagało elastyczności w projektowaniu receptur i palet kolorystycznych.

W Europie Środkowo-Wschodniej, w tym w Polsce, rozwój AkzoNobel wpisywał się w szerszy proces transformacji gospodarczej i napływu inwestycji zagranicznych. Modernizacja infrastruktury, rozwój budownictwa mieszkaniowego oraz napływ kapitału do branży motoryzacyjnej i przemysłu ciężkiego stworzyły zapotrzebowanie na zaawansowane systemy powłokowe. Koncern, korzystając z globalnego know-how i zasobów technologicznych, rozwijał lokalną obecność, łącząc działalność produkcyjną z dystrybucją marek międzynarodowych. Dzięki temu rozwiązania opracowane w laboratoriach w Europie Zachodniej czy Ameryce Północnej mogły być stosunkowo szybko wdrażane również w zakładach regionu.

Globalny charakter przedsiębiorstwa zmusił je również do wewnętrznej reorganizacji. Struktury zarządzania musiały zostać przekształcone tak, by umożliwiały efektywne podejmowanie decyzji w skali światowej, przy jednoczesnym zachowaniu pewnego stopnia autonomii lokalnych jednostek. Wprowadzano macierzowe modele organizacyjne, łączące odpowiedzialność za wyniki finansowe w poszczególnych krajach z zarządzaniem globalnymi liniami biznesowymi. Dzięki temu możliwe było wykorzystanie efektu synergii pomiędzy regionami i segmentami produktowymi, a zarazem dopasowanie do specyficznych wymagań rynków lokalnych.

W miarę nasilania się dyskusji wokół zrównoważonego rozwoju i odpowiedzialności przedsiębiorstw, AkzoNobel zaczął coraz wyraźniej komunikować swoje działania w obszarze środowiskowym i społecznym. Redukcja śladu węglowego, optymalizacja zużycia surowców, wprowadzanie produktów o obniżonej zawartości lotnych związków organicznych czy rozwój technologii powłok o wydłużonej trwałości stały się elementami strategii korporacyjnej. W ten sposób firma starała się pokazać, że nowoczesna chemia przemysłowa może być częścią rozwiązania problemów środowiskowych, a nie wyłącznie ich źródłem. W historii koncernu jest to istotna zmiana perspektywy – od produkcji maksymalnie dużej ilości materiału do tworzenia rozwiązań o większej wartości użytkowej i mniejszym obciążeniu dla ekosystemów.

Znaczącą rolę w tej ewolucji odgrywała także cyfryzacja. W sferze badań i rozwoju wprowadzono narzędzia do modelowania właściwości powłok, symulacji procesów nakładania i starzenia, a także analizy danych pochodzących z testów poligonowych. W obszarze sprzedaży coraz większego znaczenia nabierały narzędzia cyfrowe dla klientów, takie jak aplikacje do wizualizacji kolorów na ścianach, konfiguratory powłok przemysłowych czy systemy wspomagania doboru produktów na podstawie wymagań technicznych. Rozwój rozwiązań cyfrowych to kolejny etap w historii firmy, pokazujący, jak bardzo zmieniła się rola producenta chemicznego – z dostawcy surowców w partnera dostarczającego kompleksowe usługi i wsparcie techniczne.

W strukturze biznesowej koncern dokonywał też istotnych korekt portfela. Z czasem sprzedano znaczną część działalności związanej z klasyczną chemią specjalistyczną, co pozwoliło jeszcze mocniej skoncentrować się na farbach i powłokach. Tego rodzaju decyzje były wynikiem analizy długoterminowych trendów rynkowych i oceny, w których segmentach AkzoNobel ma największe szanse na utrzymanie pozycji lidera. Przesunięcie zasobów w kierunku kluczowych obszarów działalności umożliwiło większe inwestycje w innowacje produktowe, modernizację zakładów i rozwój marek konsumenckich.

Na przestrzeni dekad zmieniało się również postrzeganie marki AkzoNobel na rynkach światowych. Z czasem nazwa firmy zaczęła być kojarzona nie tylko z przemysłową chemią ciężką, ale coraz bardziej z wysokiej jakości farbami do wnętrz, fasad, konstrukcji inżynieryjnych i wyrobów przemysłowych. Przejęcie znanych marek, inwestycje w marketing oraz konsekwentna poprawa jakości produktów sprawiły, że w wielu krajach konsumenci i profesjonaliści łączyli nazwę koncernu z wiarygodnością, innowacyjnością oraz szerokim wyborem kolorów i zastosowań. W ten sposób długotrwała historia połączeń, przejęć i przekształceń znalazła swoje odbicie w jednym, spójnym wizerunku globalnego producenta powłok.

Historia AkzoNobel pozostaje przy tym otwarta. Koncern, bazując na tradycji europejskich przedsiębiorstw chemicznych, nieustannie dostosowuje się do nowych wyzwań – zmieniających się regulacji, oczekiwań klientów, presji konkurencyjnej i szybkiego postępu technologicznego. Ewolucja od producenta klasycznej chemii przemysłowej do wyspecjalizowanego lidera farb i powłok pokazuje, jak ważną rolę w długiej perspektywie odgrywa zdolność do redefiniowania własnej tożsamości biznesowej, wykorzystania dziedzictwa technologicznego i budowania przewagi opartej nie tylko na skali, lecz przede wszystkim na jakości, innowacyjności i zrozumieniu potrzeb użytkowników końcowych.