Skroplony gaz ziemny (LNG) stał się jednym z kluczowych filarów współczesnej energetyki i globalnego handlu surowcami. Umożliwia transport ogromnych ilości energii z miejsc wydobycia do regionów pozbawionych gazociągów, stabilizuje rynki paliw i wzmacnia bezpieczeństwo energetyczne wielu państw. Największe zakłady LNG – zarówno lądowe terminale skraplania, jak i pływające instalacje produkcyjne – są dziś jednymi z najbardziej złożonych technologicznie obiektów przemysłowych na świecie, integrujących zaawansowaną kriotechnikę, infrastrukturę portową, automatykę procesową i rozbudowane systemy bezpieczeństwa.

Globalny rynek LNG i rola największych zakładów

Rynek LNG w ostatnich latach przeszedł gwałtowną transformację. Według danych branżowych globalny handel LNG przekroczył w 2023 r. poziom ok. 400 mln ton rocznie, a moce skraplania na świecie szacowano na ponad 480 mln ton rocznie (MTPA – Million Tonnes Per Annum). Budowa i rozbudowa największych zakładów LNG ma bezpośredni wpływ na podaż gazu, ceny na rynkach regionalnych oraz strukturę długoterminowych kontraktów.

Największe instalacje LNG zlokalizowane są głównie w krajach posiadających znaczne zasoby gazu ziemnego – Katarze, Australii, Stanach Zjednoczonych, Rosji czy Nigerii. Wraz z nimi rośnie znaczenie dużych importerów, takich jak Japonia, Chiny, Korea Południowa czy państwa europejskie, które w ostatnich latach intensywnie dywersyfikują kierunki dostaw. W tym kontekście zakłady LNG pełnią kilka kluczowych funkcji:

• zapewniają fizyczną możliwość eksportu gazu na duże odległości drogą morską,
• umożliwiają szybkie przekierowanie ładunków do regionów, gdzie ceny są najwyższe,
• tworzą podwaliny pod rozwój globalnego, płynnego rynku gazu podobnego do rynku ropy,
• zwiększają odporność systemów energetycznych na konflikty geopolityczne i awarie infrastruktury przesyłowej.

Równocześnie rynek ten jest coraz silniej kształtowany przez regulacje klimatyczne oraz rozwój odnawialnych źródeł energii. Mimo rosnącej presji na dekarbonizację, popyt na LNG w wielu scenariuszach nadal rośnie, szczególnie w Azji, gdzie gaz zastępuje bardziej emisyjny węgiel, a także w Europie, gdzie LNG stało się narzędziem wzmacniającym niezależność od jednego dominującego dostawcy rurociągowego.

Budowa największych zakładów LNG wiąże się z nakładami inwestycyjnymi liczonymi w dziesiątkach miliardów dolarów. Pojedynczy megaprojekt, jak katarskie North Field East czy australijskie Gorgon LNG, może kosztować 30–40 mld USD i wymaga zaangażowania całych konsorcjów firm energetycznych, finansowania projektowego, a także długoterminowych umów odbioru (offtake agreements) z globalnymi koncernami i narodowymi spółkami gazowymi.

Największe zakłady LNG na świecie – moce, lokalizacje, znaczenie

Największe zakłady LNG można analizować z kilku perspektyw: sumarycznej mocy skraplania danego kraju, wielkości pojedynczych kompleksów przemysłowych oraz liczby i skali linii technologicznych (trainów) wchodzących w skład jednego projektu. Poniżej omówione są wybrane największe instalacje, które wyznaczają standardy w branży pod względem skali, złożoności i znaczenia rynkowego.

Katar – globalny lider mocy skraplania

Katar przez lata pozostawał największym eksporterem LNG na świecie, a jego kompleks North Field uznawany jest za jedno z najbardziej imponujących przedsięwzięć przemysłowych w historii sektora gazowego. Złoże North Field stanowi część ogromnego, współdzielonego z Iranem złoża South Pars/North Dome – największego konwencjonalnego złoża gazu ziemnego na świecie.

Łączna moc skraplania katarskich zakładów LNG przekracza obecnie 77 MTPA, a w trakcie realizacji jest kolejne zwiększenie potencjału do ponad 120–126 MTPA w ramach projektów North Field East i North Field South. Najważniejsze kompleksy obejmują m.in.:

• Qatargas 1, 2, 3 i 4 – rozbudowany klaster terminali w Ras Laffan, z wieloma liniami skraplania,
• QatarEnergy LNG (dawniej Qatargas) – zintegrowany operator infrastruktury LNG,
• nowe megatraint’y o mocy rzędu 7,8–8 MTPA każdy, znacznie większe niż tradycyjne linie o mocy 3–4 MTPA.

Katar łączy wydobycie gazu, skraplanie, własną flotę gazowców Q-Flex i Q-Max oraz długoterminowe kontrakty z największymi odbiorcami w Azji i Europie. Rozbudowa North Field ma utrzymać kraj na pozycji jednego z dwóch głównych filarów globalnego rynku LNG aż do połowy stulecia, mimo rosnącej konkurencji z USA i Australii.

Australia – wielkie projekty offshore i megakompleksy lądowe

Australia w ostatniej dekadzie stała się jednym z trzech największych eksporterów LNG na świecie. Rozwój tamtejszych zakładów LNG napędzany był głównie przez popyt azjatycki, w szczególności zapotrzebowanie Japonii, Chin i Korei Południowej. Spośród wielu projektów kilka wyróżnia się skalą:

• Gorgon LNG (Barrow Island, Australia Zachodnia) – jeden z najdroższych projektów energetycznych w historii, o wartości szacowanej pierwotnie na ponad 50 mld USD. Posiada trzy główne linie skraplania o łącznej mocy ok. 15,6 MTPA, zasilane gazem z podmorskich złóż Gorgon i Jansz-Io. Projekt obejmuje rozbudowaną infrastrukturę podmorską, a także kontrowersyjny system wychwytu i składowania CO₂ (CCS), mający ograniczać emisje.
• Wheatstone LNG – kompleks o docelowej mocy ok. 8,9 MTPA, również zlokalizowany w zachodniej Australii, integrujący gaz z kilku złóż offshore.
• North West Shelf LNG – jeden z najstarszych i jednocześnie największych projektów LNG na świecie, z łączną mocą sięgającą ok. 16–17 MTPA. W jego skład wchodzi kilka linii skraplania oraz rozbudowana infrastruktura portowa w Karratha.
• Ichthys LNG – projekt łączący wydobycie gazu z dużego złoża offshore na Morzu Timor, z przesyłem rurociągiem o długości ok. 890 km do lądowego terminala w pobliżu Darwin. Moc zakładu wynosi ok. 8,9 MTPA.

Australijskie zakłady LNG, mimo wysokich kosztów inwestycyjnych i operacyjnych, odgrywają kluczową rolę w długoterminowym zaopatrzeniu Azji w gaz. Jednocześnie branża mierzy się z rosnącą presją regulacyjną, sporami społecznymi dotyczącymi środowiska oraz konkurencją ze strony tańszego LNG z USA i Kataru.

Stany Zjednoczone – ekspansja eksportu LNG z terminali regazyfikacyjnych

Rozwój technologii szczelinowania hydraulicznego i wydobycia gazu łupkowego w USA doprowadził w ciągu kilkunastu lat do rewolucji na rynku gazowym. Z kraju importującego LNG Stany Zjednoczone stały się jednym z trzech największych eksporterów na świecie. Charakterystyczną cechą amerykańskich projektów jest przekształcanie dawnych terminali importowych LNG w obiekty eksportowe, poprzez dobudowę instalacji skraplania.

Do największych zakładów LNG w USA należą:

• Sabine Pass LNG (Luizjana) – jeden z pierwszych i największych terminali eksportowych w USA, z łączną mocą ponad 30 MTPA (sześć linii skraplania). Operatorem jest Cheniere Energy. Zakład stał się symbolem amerykańskiej ekspansji LNG i ważnym źródłem dostaw dla Europy po 2022 r.
• Corpus Christi LNG (Teksas) – projekt również zarządzany przez Cheniere Energy, o mocy ok. 15 MTPA, z planami rozbudowy w ramach Corpus Christi Stage 3. Terminal obsługuje szerokie grono odbiorców w Europie, Azji i Ameryce Południowej.
• Cameron LNG (Luizjana) – kompleks o docelowej mocy ok. 12 MTPA, współwłasność kilku globalnych koncernów (m.in. Sempra, Mitsui).
• Freeport LNG (Teksas) – zakład o mocy ok. 15 MTPA, który po awarii w 2022 r. i czasowym wstrzymaniu pracy stał się przykładem, jak istotny wpływ na globalne ceny ma dostępność pojedynczego dużego terminala LNG.

Amerykańskie zakłady LNG w dużej mierze opierają się na elastycznych kontraktach, w których odbiorcy płacą za moc skraplania i mają swobodę sprzedaży ładunków na dowolny rynek. Dzięki temu LNG z USA ma ogromne znaczenie dla rozwoju tzw. rynku spotowego i zwiększa płynność globalnego handlu gazem.

Rosja, Nigeria, inne istotne lokalizacje

Rosja, mimo sankcji i geopolitycznych napięć, pozostaje jednym z ważniejszych graczy LNG. Jej największym projektem jest Yamal LNG, zlokalizowany na Półwyspie Jamalskim w Arktyce. Zakład ten, o mocy ok. 16,5 MTPA (trzy główne linie plus jedna mniejsza), został zbudowany w ekstremalnych warunkach klimatycznych i logistycznych, z wykorzystaniem floty lodołamaczy LNG. Rosja rozwija także projekt Arctic LNG 2, który ma opierać się na modułowych platformach produkcyjnych umieszczonych na Morzu Karskim.

Nigeria z kolei jest jednym z największych producentów LNG w Afryce. Kompleks Nigeria LNG na wyspie Bonny posiada kilka linii skraplania o łącznej mocy przekraczającej 22 MTPA. Kraj ten pełni istotną rolę jako dostawca LNG dla Europy i Azji, choć jego potencjał hamowany jest przez czynniki polityczne, niestabilność wewnętrzną oraz ograniczenia infrastrukturalne.

Warto również wspomnieć o rosnącym znaczeniu innych producentów: Omanu, Zjednoczonych Emiratów Arabskich, Indonezji czy Malezji, gdzie znajdują się duże i dobrze rozwinięte kompleksy LNG, takie jak MLNG w Bintulu (Malezja) czy Tangguh LNG (Indonezja). Choć ich moce nie dorównują największym projektom katarskim czy amerykańskim, łącznie tworzą istotny segment globalnej podaży.

Pływające zakłady LNG – FLNG jako nowy wymiar skali

Osobną kategorię stanowią pływające zakłady skraplania LNG (FLNG – Floating LNG), będące połączeniem platformy wydobywczej z miniaturowym terminalem skraplającym. Najsłynniejszym projektem jest Prelude FLNG firmy Shell, zlokalizowany u wybrzeży Australii. Jednostka o długości ponad 480 m i szerokości 74 m jest jednym z największych obiektów pływających, jakie kiedykolwiek zbudowano.

Moc produkcyjna Prelude FLNG szacowana jest na ok. 3,6 MTPA LNG, wraz z dodatkowymi ilościami kondensatu i LPG. Choć pod względem skali nie dorównuje lądowym megaprojektom, jego znaczenie polega na możliwości eksploatacji odległych złóż offshore, dla których budowa rurociągów na ląd byłaby nieopłacalna. Podobne rozwiązania rozwijane są m.in. w Mozambiku, Nigerii i na innych akwenach bogatych w gaz.

Technologia, bezpieczeństwo i wyzwania środowiskowe największych zakładów LNG

Największe zakłady LNG to skomplikowane systemy przemysłowe, w których kluczową rolę odgrywa technologia skraplania, zarządzanie łańcuchem dostaw oraz ścisłe przestrzeganie norm bezpieczeństwa i ochrony środowiska. Wzrost skali instalacji, zarówno lądowych, jak i pływających, wymusza ciągłe doskonalenie procesów projektowania, budowy i eksploatacji.

Proces skraplania i technologie kriogeniczne

Podstawą funkcjonowania zakładów LNG jest proces skraplania gazu ziemnego, polegający na jego oczyszczeniu i schłodzeniu do temperatury ok. -162°C. W tym stanie gaz przechodzi w ciecz, której objętość jest ok. 600 razy mniejsza niż objętość gazu w warunkach normalnych. To właśnie ta właściwość pozwala na ekonomiczny transport dużych ilości energii w zbiornikach gazowców.

Stosuje się kilka głównych technologii skraplania, takich jak:

• procesy typu **APCI** (Air Products and Chemicals, Inc.), w których używa się mieszaniny czynników chłodniczych (MR – Mixed Refrigerant) oraz kaskadowych układów sprężania i rozprężania,
• układy kaskadowe z różnymi czynnikami (np. propan, etylen, metan), gdzie każdy stopień odpowiada za inny zakres temperatur,
• nowsze koncepcje wysokowydajnych megatraine’ów, zoptymalizowanych pod kątem efektywności energetycznej i minimalizacji strat.

Wielkość pojedynczej linii skraplania w największych zakładach sięga dziś 7–8 MTPA, co oznacza przetwarzanie kilkuset milionów standardowych stóp sześciennych gazu dziennie. Projektowanie takich instalacji wymaga zaawansowanych symulacji termodynamicznych, starannego doboru materiałów odpornych na ekstremalne temperatury oraz zapewnienia odpowiedniej redundancji systemów w celu utrzymania ciągłości pracy.

Infrastruktura magazynowa i portowa

Integralnym elementem każdego zakładu LNG są kriogeniczne zbiorniki magazynowe oraz infrastruktura portowa do załadunku i rozładunku gazowców. Zbiorniki te to najczęściej konstrukcje pełnokontenerowe, złożone z kilku warstw izolacyjnych, wewnętrznego płaszcza z materiału odpornego na bardzo niskie temperatury (np. stal niklowa 9% Ni) oraz zewnętrznej powłoki żelbetowej.

Pojemność pojedynczego zbiornika w największych terminalach sięga 160–200 tys. m³ LNG, a całkowita pojemność magazynowa może przekraczać 1 mln m³. Wyzwaniem jest minimalizacja strat gazu (tzw. boil-off gas), powstających w wyniku naturalnego odparowywania LNG. Gaz ten jest zwykle zawracany do procesu skraplania, wykorzystywany jako paliwo w zakładzie lub sprężany i wtłaczany do sieci.

Infrastruktura portowa obejmuje nabrzeża przeładunkowe, ramiona nalewcze, systemy cumownicze oraz zaawansowaną automatykę nadzorującą proces załadunku gazowców. W największych terminalach można obsługiwać jednocześnie kilka jednostek o pojemności od 125 do 266 tys. m³, w tym specjalistyczne metanowce Q-Max i Q-Flex z Kataru. Dokładne planowanie rozkładu zawinięć statków ma kluczowe znaczenie dla optymalizacji logistyki i wykorzystania mocy zakładu.

Bezpieczeństwo procesowe i ryzyko przemysłowe

Ze względu na właściwości LNG i dużą skalę magazynowania oraz transportu, zakłady LNG podlegają rygorystycznym normom bezpieczeństwa procesowego. Potencjalne zagrożenia obejmują m.in. wycieki, rozlew LNG, tworzenie się chmur par gazu, ryzyko pożarów typu „jet fire” czy wybuchów przy odpowiednim wymieszaniu gazu z powietrzem.

Aby ograniczyć ryzyko, stosuje się rozbudowane systemy:

• detekcji gazu i pożaru, oparte na czujnikach infraczerwieni, ultradźwiękowych i płomieniowych,
• automatycznych zaworów odcinających oraz systemów ESD (Emergency Shutdown) dzielących instalację na strefy bezpieczeństwa,
• barier przeciwrozlewowych, rowów odwadniających i stref kierunkowego spalania, aby w razie rozlewu kontrolować rozchodzenie się LNG i par,
• systemów chłodzenia wodą (deluge) dla konstrukcji stalowych, które mogą być narażone na promieniowanie cieplne w razie pożaru.

Najnowsze standardy, takie jak wytyczne organizacji GIIGNL, NFPA 59A czy normy ISO, narzucają szczegółowe wymagania dotyczące projektowania stref bezpieczeństwa, odległości między obiektami, procedur awaryjnych i szkoleń dla personelu. W największych kompleksach LNG bezpieczeństwo staje się priorytetem równorzędnym z efektywnością energetyczną i niezawodnością dostaw.

Ślad węglowy LNG i wyzwania środowiskowe

Choć gaz ziemny postrzegany jest często jako paliwo bardziej przyjazne klimatycznie niż węgiel, jego całkowity ślad węglowy silnie zależy od emisji w całym łańcuchu wartości – od wydobycia, przez skraplanie, transport, regazyfikację, aż po końcowe spalanie. W przypadku LNG istotne są szczególnie:

• emisje metanu podczas wydobycia i przesyłu gazu do terminala,
• zużycie energii i emisje CO₂ w procesie skraplania,
• spalanie paliwa okrętowego przez metanowce (często napędzane gazem odparowującym z ładunku),
• emisje związane z regazyfikacją i dalszym transportem lądowym.

Największe zakłady LNG, takie jak Gorgon czy projekty w Katarze, zaczynają coraz częściej integrować rozwiązania ograniczające emisje, w tym:

• systemy wychwytu i składowania dwutlenku węgla (CCS), wstrzykujące CO₂ z gazu surowego z powrotem do złoża,
• zasilanie części instalacji energią elektryczną z niskoemisyjnych źródeł (np. z sieci o wysokim udziale OZE),
• modernizację sprężarek i turbin gazowych pod kątem wyższej sprawności energetycznej,
• programy monitoringu i redukcji wycieków metanu w całym łańcuchu dostaw.

Wzrost presji regulacyjnej, szczególnie w Unii Europejskiej, gdzie wprowadzane są mechanizmy raportowania śladu węglowego importowanych paliw, może w najbliższych latach zmienić hierarchię największych i najbardziej konkurencyjnych zakładów LNG. Te, które jako pierwsze wdrożą skuteczne strategie redukcji emisji, zyskają przewagę w dostępie do rynków o wysokich wymogach klimatycznych.

Cyfryzacja, automatyka i zarządzanie łańcuchem dostaw

Skala i złożoność największych zakładów LNG sprzyja intensywnemu wykorzystaniu nowoczesnych narzędzi cyfrowych. Obejmuje to m.in.:

• systemy DCS i SCADA o wysokim stopniu integracji, pozwalające na monitorowanie tysięcy parametrów procesowych w czasie rzeczywistym,
• cyfrowe bliźniaki (digital twins) instalacji, umożliwiające symulowanie scenariuszy awaryjnych, optymalizację pracy i planowanie remontów,
• zaawansowaną analitykę danych i algorytmy predykcyjne do wykrywania anomalii i przewidywania usterek,
• platformy logistyczne synchronizujące produkcję LNG, dostępność zbiorników, harmonogramy zawijania statków i wymagania kontraktowe odbiorców.

Cyfryzacja umożliwia także lepsze raportowanie wskaźników ESG (Environmental, Social, Governance), co staje się warunkiem uzyskania finansowania od globalnych instytucji i funduszy inwestycyjnych. W efekcie nawet najbardziej tradycyjne projekty LNG są zmuszone do integracji rozwiązań przemysłu 4.0, by utrzymać konkurencyjność na szybko zmieniającym się rynku.

Kierunki rozwoju największych zakładów LNG i ich wpływ na przemysł

W perspektywie kolejnych dekad największe zakłady LNG będą musiały funkcjonować w otoczeniu rosnącej niepewności regulacyjnej, dynamicznych zmian technologicznych oraz zmiany struktury popytu na energię. Jednocześnie pozostaną jednym z filarów globalnego systemu energetycznego i będą wywierać silny wpływ na wiele branż przemysłowych.

Nowe projekty, rozbudowy i konsolidacja rynku

Wśród planowanych i realizowanych megaprojektów LNG o kluczowym znaczeniu wymienia się przede wszystkim:

• rozbudowę katarskiego kompleksu North Field, która ma zwiększyć moce skraplania Kataru do ponad 120 MTPA, czyniąc go bezdyskusyjnym liderem globalnym,
• kolejne fazy amerykańskich terminali (m.in. Golden Pass LNG, Plaquemines LNG, Rio Grande LNG), które mogą podnieść moce eksportowe USA o dziesiątki MTPA,
• projekty w Afryce Wschodniej, przede wszystkim w Mozambiku (Mozambique LNG, Coral FLNG), oferujące dostęp do nowych, dużych złóż offshore,
• rozbudowę istniejących zakładów w Nigerii, Omanie, Zjednoczonych Emiratach Arabskich i Kanadzie.

W miarę dojrzewania rynku LNG można spodziewać się także konsolidacji – przejęć mniejszych projektów przez duże koncerny, wspólnych przedsięwzięć inwestycyjnych i powstawania globalnych portfeli LNG, zarządzanych podobnie jak portfele handlu ropą naftową.

Integracja LNG z innymi sektorami energetyki

Największe zakłady LNG coraz częściej funkcjonują nie jako izolowane projekty, ale jako elementy kompleksowych klastrów energetyczno-przemysłowych. Możliwe kierunki integracji obejmują:

• połączenie z przemysłem petrochemicznym, gdzie część gazu i kondensatu wykorzystywana jest jako surowiec do produkcji chemikaliów i tworzyw sztucznych,
• współpracę z sektorem wodorowym – w przyszłości część infrastruktury LNG (terminali, zbiorników, statków) mogłaby zostać zaadaptowana do transportu nośników wodoru, takich jak amoniak czy metanol,
• zasilanie zakładów LNG energią elektryczną z dużych farm wiatrowych i fotowoltaicznych, co może obniżyć ślad węglowy produkowanego LNG i zwiększyć akceptację społeczną projektów.

W regionach bogatych w tanie zasoby gazu rozwój LNG może sprzyjać powstawaniu nowych gałęzi przemysłu – od hutnictwa i produkcji stali niskoemisyjnej, przez energochłonny przemysł chemiczny, po nowe technologie magazynowania energii.

LNG a bezpieczeństwo energetyczne i geopolityka

Znaczenie największych zakładów LNG wykracza dalece poza sferę czysto przemysłową. Są one narzędziem kształtowania polityki zagranicznej i bezpieczeństwa energetycznego. Państwa posiadające duże moce skraplania zyskują wpływ na rynki regionalne, możliwość budowania długoterminowych sojuszy oraz instrument nacisku w sytuacjach kryzysowych.

Po 2022 r. rola LNG w Europie gwałtownie wzrosła. Rozbudowa terminali regazyfikacyjnych (m.in. w Polsce, Niemczech, Holandii, krajach bałtyckich) i zwiększenie importu LNG z USA, Kataru i innych kierunków stała się sposobem na szybkie zastąpienie brakujących wolumenów gazu rurociągowego. To z kolei wymusiło intensywniejszą eksploatację i rozbudowę największych zakładów skraplających na świecie.

W dłuższej perspektywie może to prowadzić do powstania zglobalizowanego rynku gazu, w którym ceny w różnych regionach świata będą coraz silniej skorelowane, a znaczenie tradycyjnych długoterminowych kontraktów oil-indexed będzie maleć na rzecz bardziej elastycznych form handlu, opartych na indeksach hubowych i transakcjach krótkoterminowych.

Konkurencja z odnawialnymi źródłami energii i perspektywy popytu

Kluczowym pytaniem dla przyszłości największych zakładów LNG jest, jak długo utrzyma się wysoki popyt na gaz ziemny jako paliwo przejściowe w transformacji energetycznej. Scenariusze międzynarodowych organizacji (IEA, IRENA) różnią się co do skali i tempa zmian, ale większość z nich zakłada, że w perspektywie 10–20 lat LNG w wielu regionach nadal będzie odgrywał istotną rolę.

W krajach rozwiniętych LNG ma służyć przede wszystkim jako wsparcie dla systemów energetycznych z rosnącym udziałem OZE, zapewniając elastyczność i bilansowanie mocy. W Azji LNG jest narzędziem odchodzenia od węgla, łagodzącym lokalne zanieczyszczenia powietrza i redukującym emisje CO₂. Z drugiej strony, gwałtowny spadek kosztów energii słonecznej, wiatrowej i magazynowania energii oraz rozwój wodoru mogą w drugiej połowie stulecia stopniowo ograniczać zapotrzebowanie na LNG.

Dla przemysłu oznacza to konieczność ostrożnej oceny ryzyka inwestycyjnego. Największe zakłady LNG, których budowa trwa wiele lat, a okres zwrotu liczony jest w dekadach, muszą być projektowane z myślą o możliwej przyszłej adaptacji – np. do obsługi innych nośników energii, integracji z instalacjami CCS czy współpracy z nowymi, mniej emisyjnymi technologiami.

Bez względu na ostateczną trajektorię transformacji energetycznej, największe zakłady LNG na świecie pozostaną przez długi czas jednym z najbardziej zaawansowanych, kapitałochłonnych i strategicznych segmentów przemysłu. Ich rozwój będzie nadal kształtował globalne przepływy energii, wpływał na bezpieczeństwo energetyczne państw oraz wyznaczał kierunki innowacji w dziedzinie kriotechniki, automatyki procesowej i technologii niskoemisyjnych.