Rosnąca dostępność bezzałogowych statków powietrznych oraz ich szybki rozwój technologiczny powodują, że obiekty zaliczane do infrastruktury krytycznej stają się coraz bardziej narażone na obserwację, zakłócenie pracy lub bezpośredni atak z powietrza. Przemysł zbrojeniowy reaguje na te zagrożenia, projektując wyspecjalizowane systemy antydronowe, które mają nie tylko wykrywać i identyfikować bezzałogowce, ale również neutralizować je na sposób kontrolowany i zgodny z prawem. Wymaga to połączenia domen wojskowych i cywilnych, skomplikowanych rozwiązań technicznych, a także ścisłej współpracy z operatorami obiektów energetycznych, transportowych, teleinformatycznych czy wojskowych baz logistycznych.

Charakterystyka zagrożeń stwarzanych przez drony wobec infrastruktury krytycznej

Bezzałogowe statki powietrzne stały się jednym z najbardziej elastycznych narzędzi do prowadzenia rozpoznania, zakłóceń, a nawet ataków kinetycznych i cybernetycznych. W kontekście infrastruktury krytycznej – elektrowni, rafinerii, portów, centrów danych, lotnisk, węzłów kolejowych czy magazynów paliw i amunicji – nawet relatywnie tani dron komercyjny może stanowić poważne ryzyko. Przemysł zbrojeniowy identyfikuje kilka kluczowych wektorów zagrożeń.

Po pierwsze, drony wykorzystywane są do rozpoznania i nadzoru. Wyposażone w kamery dzienne, termowizyjne oraz sensory sygnałów elektromagnetycznych, pozwalają przeciwnikowi – czy to w wymiarze państwowym, czy pozapaństwowym – na gromadzenie informacji o rozmieszczeniu wartowników, systemach zabezpieczeń, punktach wrażliwych oraz procedurach reagowania. Dane tego typu mogą następnie posłużyć do planowania sabotażu, ataków fizycznych lub cybernetycznych.

Po drugie, popularne stały się improwizowane ładunki wybuchowe przenoszone przez drony multirotorowe i skrzydłowe. Nawet niewielki ładunek odpalony nad transformatorem wysokiego napięcia, zbiornikiem paliwa lub w pobliżu rurociągu może doprowadzić do katastrofalnych uszkodzeń, których efekty będą dalece wykraczać poza koszt samego drona czy materiału wybuchowego. Dodatkowe ryzyko wynika z możliwości atakowania z niskich pułapów i w trudnych warunkach atmosferycznych, co ogranicza skuteczność tradycyjnych systemów obrony przeciwlotniczej.

Po trzecie, drony mogą służyć jako nośnik dla środków zakłócających i urządzeń do przechwytywania danych. Wyposażenie ich w przekaźniki sygnału, fałszywe stacje bazowe, urządzenia do sniffingu sieci Wi‑Fi czy moduły do wstrzykiwania szkodliwego kodu w systemy telemetryczne otwiera przestrzeń dla zintegrowanych ataków na warstwę cybernetyczną infrastruktury krytycznej. Tego typu operacje są wyjątkowo trudne do przypisania i śledzenia.

Wreszcie, mamy do czynienia z bardziej złożonymi scenariuszami rojów dronów. Zastosowanie kilkunastu lub kilkudziesięciu koordynowanych platform bezzałogowych – nawet prostych i tanich – może przeciążyć standardowe systemy wykrywania i reagowania, powodując saturację obrony. Rój może jednocześnie prowadzić rozpoznanie, dywersję i atak, wymuszając wprowadzanie przez przemysł zbrojeniowy zupełnie nowych podejść do projektowania środków przeciwdziałania.

Charakter zagrożeń ewoluuje wraz ze spadkiem kosztów i upowszechnieniem technologii. Drony budowane amatorsko, częściowo drukowane w technologii 3D, mogą być trudne do wykrycia w klasycznych bazach danych producentów. Z kolei wyspecjalizowane konstrukcje wojskowe dysponują zaawansowanymi metodami redukcji sygnatury radarowej i cieplnej, co dodatkowo utrudnia zadanie operatorom systemów ochrony. W tej sytuacji ochrona infrastruktury krytycznej wymaga przejścia z prostego podejścia perymetrycznego do doktryny obrony wielowarstwowej, w której systemy antydronowe stanowią odrębną, lecz ściśle zintegrowaną warstwę.

Kluczowe technologie systemów antydronowych rozwijanych przez przemysł zbrojeniowy

Systemy antydronowe składają się z kilku zasadniczych elementów: warstwy wykrywania i klasyfikacji, warstwy dowodzenia i zarządzania oraz warstwy neutralizacji. Przemysł zbrojeniowy intensywnie rozwija rozwiązania w każdej z tych domen, łącząc doświadczenia z programów obrony przeciwlotniczej, walki radioelektronicznej i cyberbezpieczeństwa.

Wykrywanie i identyfikacja: radar, pasywna radiolokacja, sensory optyczne

Podstawą skutecznego systemu antydronowego jest wczesne wykrycie i prawidłowa identyfikacja obiektu. Małe drony klasy micro i mini są trudne do przechwycenia przez klasyczne wojskowe radary obrony powietrznej, ponieważ charakteryzują się niewielką skuteczną powierzchnią odbicia oraz niską prędkością i pułapem. Zakłady przemysłu obronnego projektują więc wyspecjalizowane radary pracujące w pasmach X i Ku, zoptymalizowane do śledzenia celów o rozmiarach kilkunastu centymetrów. Zastosowanie modulacji FMCW i formowania wiązki w technice AESA pozwala na precyzyjne śledzenie dronów w gęsto zurbanizowanym środowisku.

Uzupełnieniem są systemy pasywnej radiolokacji i detekcji emisji radiowych. Analiza widma elektromagnetycznego w zakresie wykorzystywanym przez popularne protokoły sterowania i transmisji danych (np. 2,4 GHz, 5,8 GHz) umożliwia rozpoznanie aktywności dronów jeszcze przed ich wizualnym pojawieniem się nad chronionym obiektem. Zaawansowane oprogramowanie, oparte o sztuczną inteligencję, potrafi rozróżniać sygnatury konkretnego modelu drona, a nawet identyfikować niestandardowe konfiguracje, ucząc się na podstawie zebranych danych operacyjnych.

Warstwa optoelektroniczna systemów antydronowych obejmuje kamery dzienne o wysokiej rozdzielczości, głowice termowizyjne oraz dalmierze laserowe. Dzięki pracy w różnych zakresach widma zapewniają one możliwość weryfikacji celu niezależnie od warunków oświetleniowych i pogodowych. W wielu nowoczesnych rozwiązaniach sensory te są zintegrowane z radarami w ramach wież obserwacyjnych lub mobilnych masztów teleskopowych. Oprogramowanie klasy C2 (Command and Control) automatycznie naprowadza głowice optoelektroniczne na wskazanie radaru, co skraca czas identyfikacji i minimalizuje obciążenie operatora.

Coraz większą rolę odgrywa również akustyczna detekcja dronów. Zestawy mikrofonów kierunkowych i anten akustycznych wykorzystują charakterystyczne brzmienie silników oraz śmigieł do rozpoznawania typu platformy i określania jej położenia. W środowiskach o dużym hałasie tła metoda ta ma ograniczenia, ale w przypadku wielu instalacji przemysłowych – szczególnie zlokalizowanych poza gęsto zabudowanymi obszarami miejskimi – stanowi cenne uzupełnienie radaru i optoelektroniki.

Systemy dowodzenia, fuzja danych i automatyzacja

Wysoki poziom złożoności środowiska walki wymaga od systemów antydronowych zaawansowanego oprogramowania klasy C2, które odpowiada za integrację danych z różnych sensorów, ich analizę, priorytetyzację zagrożeń i wsparcie w podejmowaniu decyzji. Przemysł zbrojeniowy rozwija algorytmy fuzji danych, umożliwiające tworzenie jednolitego obrazu sytuacji powietrznej nad infrastrukturą krytyczną – niezależnie od tego, czy informacje pochodzą z radaru, pasywnych sensorów radiowych, kamer, czy systemów wywiadu elektronicznego.

W nowoczesnych rozwiązaniach stosuje się systemy klasyfykujące obiekty w sposób częściowo zautomatyzowany. Uczenie maszynowe, bazujące na dużych zbiorach danych z różnych teatrów działań, pozwala odróżnić legalnie operujące drony (np. służb porządkowych lub ekip technicznych) od potencjalnych zagrożeń. Implementowana bywa geofencingowa baza danych, w której zapisuje się dozwolone korytarze i strefy lotów – wszystko po to, aby minimalizować ryzyko omyłkowego użycia środków neutralizacji.

Znaczenie ma również integracja systemów antydronowych z nadrzędną architekturą ochrony obiektu. Dane o wykryciu drona mogą automatycznie aktywować dodatkowe środki bezpieczeństwa – na przykład przejście instalacji w tryb ograniczonej pracy, uruchomienie dymnych zasłon maskujących, zagęszczenie patroli naziemnych czy przełączenie części łączności na łącza kablowe odporniejsze na zakłócenia. Przemysł obronny projektuje otwarte interfejsy komunikacyjne, które ułatwiają integrację z istniejącymi systemami monitoringu wizyjnego, kontroli dostępu i SCADA.

Środki neutralizacji: od zakłócania sygnału po efektory kinetyczne

Po zidentyfikowaniu drona jako zagrożenia, system antydronowy musi wdrożyć adekwatny środek neutralizacji. W praktyce stosuje się podejście kaskadowe – od najłagodniejszych środków, takich jak ostrzeżenia i geofencing, przez metody zakłóceniowe, aż po użycie efektorów kinetycznych i wysokiej mocy fal elektromagnetycznych.

Najczęściej pierwszą linię obrony stanowią systemy zakłócania łączności radiowej oraz nawigacji satelitarnej. Emitery sygnałów interferencyjnych pracujące w pasmach sterowania i transmisji wideo mogą skutecznie przejąć kontrolę nad dronem lub zmusić go do powrotu do punktu startu. Stosuje się również zakłócanie sygnału GNSS (Global Navigation Satellite System), co powoduje utratę orientacji przez wiele komercyjnych platform. Zaawansowane systemy wojskowe wyposażane są w inteligentne generatory sygnału, które dynamicznie dostosowują moc i charakterystykę emisji do konkretnego modelu drona, ograniczając tym samym ryzyko zakłóceń dla innych użytkowników przestrzeni elektromagnetycznej.

Jeśli środki zakłóceniowe są nieskuteczne lub niewystarczające, do gry wchodzą efektory kinetyczne. Mogą to być klasyczne środki rażenia – karabiny maszynowe kalibru 12,7 mm na zdalnie sterowanych stanowiskach, systemy artylerii przeciwlotniczej małego kalibru – lub specjalistyczne rozwiązania projektowane jako broń energetyczna. W tej ostatniej kategorii znajdują się lasery dużej mocy, zdolne do uszkodzenia struktury drona, jego czujników lub elementów napędu na stosunkowo krótkim dystansie. Istnieją także prototypowe systemy wykorzystujące skoncentrowane impulsy fal elektromagnetycznych o wysokiej mocy, które mogą obezwładnić elektronikę większych bezzałogowców bez potrzeby bezpośredniego trafienia.

Szczególnie interesującą kategorię stanowią drony przechwytujące – bezzałogowe statki powietrzne wyposażone w siatki lub inne środki chwytne, które fizycznie przejmują wrogiego drona i odprowadzają go w bezpieczny rejon. Tego typu rozwiązania są istotne w środowisku miejskim, gdzie upadek zestrzelonej platformy mógłby spowodować szkody uboczne lub ofiary cywilne. Wymagają jednak zaawansowanych algorytmów nawigacji, precyzyjnej lokalizacji celu oraz bardzo dobrej koordynacji z naziemnym systemem dowodzenia.

Przemysł zbrojeniowy eksperymentuje również z efektorami niekonwencjonalnymi, takimi jak granaty siatkowe, pociski z linką rozwijaną w locie czy miotacze sieci instalowane na pojazdach ochrony. Ich celem jest zneutralizowanie drona przy minimalizacji ryzyka wtórnego uszkodzenia infrastruktury krytycznej. W zastosowaniach wojskowych dopuszcza się szersze wykorzystanie amunicji odłamkowej i programowalnej, natomiast w środowisku cywilnym priorytetem jest precyzja i ograniczenie obszaru rażenia.

Integracja systemów antydronowych z ochroną infrastruktury krytycznej i perspektywy rozwoju

Ochrona infrastruktury krytycznej wymaga myślenia systemowego. Nawet najbardziej zaawansowany zestaw radarów, kamer i efektorów będzie niewystarczający, jeśli jego działanie nie zostanie zintegrowane z procesami zarządzania bezpieczeństwem, planami reagowania kryzysowego oraz ramami prawnymi. Przemysł zbrojeniowy coraz częściej uczestniczy w projektowaniu kompleksowych koncepcji ochrony, wykraczających poza samą dostawę sprzętu.

Modele rozmieszczenia i architektura wielowarstwowa

Systemy antydronowe stosowane do ochrony infrastruktury krytycznej buduje się jako rozwiązania warstwowe. Pierwszą warstwą jest monitorowanie strefy dalszej – kilkanaście lub kilkadziesiąt kilometrów od obiektu – realizowane zazwyczaj przy użyciu radarów dalekiego zasięgu lub integracji z wojskowymi i cywilnymi systemami kontroli przestrzeni powietrznej. Druga warstwa obejmuje najbliższe otoczenie obiektu, w którym rozmieszcza się wyspecjalizowane radary antydronowe, sensory optoelektroniczne i pasywne systemy detekcji sygnałów radiowych.

Ostatnia warstwa to strefa bezpośredniej ochrony, gdzie lokuje się efektory neutralizujące – od systemów zakłócających po środki kinetyczne i drony przechwytujące. Taka architektura pozwala na stopniowe podnoszenie poziomu reakcji w miarę zbliżania się potencjalnego zagrożenia, zapewniając jednocześnie czas na ocenę sytuacji i wybór najbardziej adekwatnego środka przeciwdziałania. Kluczowe jest zachowanie ciągłości obserwacji i śledzenia drona pomiędzy poszczególnymi warstwami, co wymaga spójnej architektury komunikacyjnej.

W dużych kompleksach infrastrukturalnych, takich jak rafinerie czy rozległe farmy wiatrowe, stosuje się często architekturę modułową. Poszczególne sektory otrzymują własne zestawy sensorów i efektorów, które w razie potrzeby mogą działać autonomicznie, ale na co dzień są połączone z centralnym systemem C2. Takie podejście ułatwia skalowanie instalacji, dostosowanie do rozbudowy obiektu oraz wdrażanie nowych technologii bez konieczności przebudowy całego systemu.

Aspekty prawne, organizacyjne i szkoleniowe

Implementacja systemów antydronowych w sektorze cywilnym i wojskowym wymaga uwzględnienia szczegółowych regulacji prawnych. Zestrzelenie lub zakłócenie pracy drona nad infrastrukturą krytyczną wiąże się z odpowiedzialnością za bezpieczeństwo osób postronnych, potencjalne naruszenie przepisów o łączności radiowej oraz ochronie danych. Dlatego operatorzy takich systemów muszą działać w oparciu o precyzyjne procedury, a decyzje o użyciu efektorów kinetycznych często wymagają autoryzacji na wyższych szczeblach dowodzenia.

Przemysł zbrojeniowy, dostarczając zaawansowane systemy, angażuje się również w przygotowanie programów szkoleniowych. Personel ochrony musi nauczyć się nie tylko obsługi interfejsu C2, ale także rozumienia ograniczeń i możliwości poszczególnych sensorów oraz efektorów. Symulatory, wirtualne środowiska treningowe i scenariusze z użyciem realnych dronów są niezbędne do wypracowania właściwych nawyków. Szczególne znaczenie ma szkolenie w zakresie współpracy pomiędzy różnymi służbami – wojskowymi, policyjnymi, straży pożarnej i operatorów cywilnych instalacji.

Wymiar organizacyjny obejmuje opracowanie procedur współdziałania z zarządcami przestrzeni powietrznej, służbami lotniczymi i operatorami legalnych dronów. Niezbędne jest stworzenie baz danych o uprzywilejowanych platformach – na przykład służb ratowniczych – tak aby system antydronowy mógł rozpoznać ich obecność i odpowiednio dostosować poziom reakcji. Rozwiązania opracowywane przez przemysł obronny coraz częściej zakładają możliwość wprowadzania dynamicznych stref wyłączeń lotów, powiązanych z bieżącymi działaniami operacyjnymi.

Kierunki dalszego rozwoju technologicznego

Rozwój technologii dronów i środków ich neutralizacji ma charakter wyścigu, w którym każda innowacja po jednej stronie pociąga za sobą odpowiedź strony przeciwnej. W najbliższych latach można spodziewać się rosnącego znaczenia autonomii i zaawansowanej analityki po stronie systemów antydronowych. Algorytmy pozwalające na samodzielną klasyfikację zagrożeń, przewidywanie trajektorii lotu i optymalny dobór efektorów będą kluczowe tam, gdzie czas reakcji liczony jest w sekundach.

Przemysł zbrojeniowy inwestuje również w miniaturyzację sensorów oraz rozwój rozwiązań rozproszonych. Zamiast kilku dużych radarów, na terenie infrastruktury krytycznej rozmieszcza się liczne, mniejsze moduły, tworzące sieciową architekturę detekcji. Taki system jest bardziej odporny na awarie pojedynczych elementów i trudniejszy do obejścia przez przeciwnika. Jednocześnie pozwala na stopniową modernizację, polegającą na wymianie wybranych modułów na nowsze generacje bez wyłączania całego systemu.

W obszarze efektorów istotne będzie doskonalenie broni energetycznej – laserów i systemów HPM (High Power Microwave). Zaletą takich środków jest relatywnie niski koszt pojedynczego użycia oraz możliwość szybkiego przełączania ognia pomiędzy kolejnymi celami, co ma kluczowe znaczenie w scenariuszach z udziałem rojów dronów. Jednocześnie konieczne jest rozwiązanie problemów z zasilaniem, chłodzeniem i bezpieczeństwem eksploatacji w pobliżu wrażliwej infrastruktury technicznej.

Coraz większą rolę odegrają także rozwiązania hybrydowe, łączące w jednym systemie metody zakłóceniowe, kinetyczne i przechwytujące. Dzięki temu operator będzie mógł dobrać środek neutralizacji nie tylko do typu i zachowania drona, ale również do aktualnej sytuacji taktycznej, gęstości zaludnienia terenu czy obecności innych obiektów powietrznych. Integracja z nadrzędnymi systemami obrony powietrznej państwa stanie się nie tylko wymogiem technicznym, lecz również elementem strategii bezpieczeństwa narodowego.

Dla przemysłu zbrojeniowego obszar systemów antydronowych staje się jednym z najważniejszych pól innowacji. Połączenie doświadczeń z klasycznej obrony przeciwlotniczej, walki radioelektronicznej i cyberbezpieczeństwa, w połączeniu z rosnącym zapotrzebowaniem ze strony operatorów infrastruktury krytycznej, sprawia, że rozwiązania te będą w kolejnych latach intensywnie rozwijane i eksportowane. Ostateczny kształt systemów ochrony zależeć będzie od zdolności do elastycznego reagowania na zmieniające się zagrożenia, a także od współpracy między przemysłem, wojskiem, administracją publiczną i sektorem cywilnym.